Sophie Rietmulder Opvoedadviezen vandaag, 11:04

Leestijd: 5 minuten

Francien (39) geeft voorlichting op scholen over online shaming: ‘Het begint steeds jonger’

Online is het leven van jongeren zichtbaarder dan ooit, maar wat zich achter die schermen afspeelt, blijft vaak verborgen voor ouders en docenten. Volgens voorlichter Francien Regelink (39), die dagelijks met jongeren werkt, gaat het om meer dan alleen schermtijd. 

Ze ziet hoe online gedrag, groepsdruk en nieuwe technologieën zoals AI een steeds grotere rol spelen in het leven van kinderen – en waarom we daar serieuzer naar moeten kijken.

Wat je online ziet, is niet het hele plaatje

“Ik vraag jongeren niet alleen: hoe was je dag? Maar ook: hoe was je dag online? En zelfs: hoe gaat het thuis? Want wat je online ziet, is maar een deel van het verhaal.

Levens van anderen zijn tegenwoordig zó zichtbaar dat jongeren elkaar daarin beïnvloeden en soms zelfs aansteken. Er gebeurt veel online, meer dan veel ouders doorhebben. Zo worden er alleen al onder middelbare scholieren elk half jaar zo’n 55.000 naaktfoto’s met elkaar gedeeld.

Slachtoffer van rondgestuurde naaktfoto

Op mijn vijftiende werd ik zelf slachtoffer van een naaktfoto die rondging. Ik was aan het experimenteren online en kreeg een vraag van een jongen die ik leuk vond of ik een foto wilde sturen. Ik dacht: dit durf ik makkelijker met een foto dan in het echt. Ik had geen idee dat hij het zou doorsturen.

Tien jaar later kreeg het ineens een naam: shame sexting. Ik dacht: dit heb ik meegemaakt, maar niemand wil hier waarschijnlijk over praten. Toen kwam het verhaal rond Dave Roelvink groot in het nieuws. Via die weg kwam ik in contact met Offlimits, een hulplijn die als enige in Nederland dit soort beelden offline kan halen. Zij zochten iemand die erover wilde praten bij Jinek. Ik dacht: er moet iemand zijn die zegt tegen slachtoffers: het komt goed.

Steeds jonger beginnen

Daarna begon ik met voorlichting over mediawijsheid en online shaming op middelbare scholen, mbo en hbo. Maar het verschuift steeds meer naar de basisschool. Jongere kinderen vertellen sneller iets aan hun ouders. Als er iets gebeurt, wordt de school ingelicht en kom ik in beeld.

Nu geef ik les aan groep 7 en 8 en de eerste tot en met derde klas. Oudere kinderen durven vaak minder te zeggen. Dus je moet het eerder aanpakken.

Shipping-accounts

Wat we nu veel zien zijn dingen als expose-accounts en shipping-accounts, waar kinderen aan elkaar worden gekoppeld. Daar is AI een groot probleem in: kinderen worden digitaal ‘uitgekleed’. Die beelden kunnen snel en makkelijk worden doorgestuurd.

Ook bij het maken van echte naaktfoto’s zie je dat. Het voelt veilig – je eigen kamer, je eigen licht, filters. Het voelt als controle. Maar daarna kan het heel snel gaan.

Gelukkig is de telefoon steeds vaker uit de klas. Zelfs in de pauze kan zo’n telefoon dreigend zijn. Er kan altijd een foto of video van je gemaakt worden. Dat hoort niet in een veilige omgeving zoals school. Daarnaast overziet een kinderbrein de gevolgen nog niet. En de groepsdruk online neemt toe. Als je niet meedoet, kun je zelf slachtoffer worden.

Hoe gebeurt online shaming?

Online shaming gebeurt ook op allerlei andere manieren. Jongeren gebruiken eigen woorden en afkortingen. Middelbare scholieren zien het via Snapchat of TikTok, jongere kinderen een paar weken later via YouTube Shorts.

Die eigen taal is van alle tijden, maar nu hoor je dingen als ‘shut your bitch mouth up’ of ‘holy ragebait’. Dat betekent dat iemand irritant is.

Tegelijkertijd is het ook mooi dat jongeren creatief zijn online. Ze experimenteren veel. Deze generatie is zoekende. Er is bijna te veel, en dat hebben we nog niet eerder gezien. Ze zoeken alles op via TikTok, dat kan ook leuk en leerzaam zijn.

Generatie alpha groeit op met social media en is bezig met een identiteit neerzetten. Ze willen ergens bij horen, dat hoeft niet altijd slecht te zijn.

Tips voor slachtoffers van online shaming

Mijn grootste tip voor kinderen die slachtoffer zijn van online shaming: als er iets vervelends gebeurt online, ga naar hulplijn.offlimits.nl. Zij kunnen als enige in Nederland beelden offline halen. Ook bij afpersing helpen ze. Ze zijn bereikbaar van 7.00 tot 23.00 uur – dat zegt ook iets over hoe druk het is.

Het is laagdrempelig, je kunt zelfs appen. Na een melding maken ze een digitaal paspoort van een afbeelding en slaan die op in een beveiligde database. Als het beeld opnieuw wordt geplaatst, wordt het weer verwijderd. Vervolgens onderzoeken ze waar het vandaan komt.

Maar misschien wel het belangrijkste: praat erover met een ouder of docent. Denk niet dat je het zelf moet oplossen.

Tips voor ouders

Ouders vragen vaak: hoe was je dag op school? Maar minstens zo belangrijk is: hoe was je dag online? Daar speelt namelijk een groot deel van het leven van kinderen zich af.

Door daar actief naar te vragen, laat je zien dat je interesse hebt in hun wereld. Het helpt ook om zelf iets te delen, bijvoorbeeld een grappige video die je hebt gezien. Dat maakt het gesprek luchtiger en verlaagt de drempel voor je kind om ook iets te vertellen.

Je kunt het zelfs speels aanpakken. Doe eens mee aan een challenge of maak ergens samen een grap over. Juist met humor zijn tieners vaak het best te bereiken.

En onderschat platforms als Snapchat niet. Veel ouders zitten er zelf ook op, maar realiseren zich niet dat daar voor jongeren bijna alles gebeurt. Als ouder helpt het om daar een beetje feeling mee te hebben.

Laat je oordeel achterwege

Het belangrijkste voor ouders is dat ze hun oordeel niet meteen klaar hebben. Als een kind voelt dat het wordt veroordeeld, is de kans groot dat het de volgende keer niets meer vertelt.

Probeer eerst te luisteren en rustig te blijven, hoe heftig het verhaal ook is. Daarmee geef je je kind het gevoel dat het veilig is om open te zijn.

Kijk daarna samen naar een oplossing. Door het probleem samen aan te pakken, in plaats van er alleen bovenop te zitten, maak je echt het verschil.”

Francien Regelink geeft voorlichting over mediawijsheid en online shaming op scholen door het hele land. Vooral wanneer er een incident heeft plaatsgevonden, wordt zij ingeschakeld om met leerlingen in gesprek te gaan, uitleg te geven en scholen te helpen omgaan met de situatie.