Lisette Gerbrands Social media vandaag, 11:04

Leestijd: 5 minuten

Politiespecialist Japke over ‘meidenhuizen’: ‘Het begint vaak als iets onschuldigs’

Steeds vaker horen ouders over zogenoemde meidenhuizen op WhatsApp: groepen of kanalen waarin meisjes foto’s en filmpjes van zichzelf delen, elkaar beoordelen en soms ook roddels verspreiden. Voor veel ouders is het een onbekend fenomeen. Wanneer moet je je zorgen maken? En hoe kun je als ouder het beste reageren op meidenhuizen? We spraken met politiespecialist Japke Panman-Kuipers, die zich bezighoudt met online veiligheid en jongeren.

Meidenhuizen

Volgens Japke beginnen dit soort groepen lang niet altijd met slechte bedoelingen. “Vaak start het als een soort online clubje,” vertelt ze. “Meiden plaatsen foto’s of filmpjes van zichzelf, soms alsof het een soort auditie is. Andere leden reageren daarop of geven een beoordeling. Voor kinderen kan dat voelen als een manier om erbij te horen.” Toch kan zo’n groep als meidenhuizen volgens haar snel veranderen.

Groepsdruk speelt online een grote rol en wat begint als iets leuks kan omslaan in roddels, uitsluiting of het delen van foto’s zonder toestemming. “Dan kan het voor kinderen ineens heel pijnlijk worden.”

Voor ouders is het niet altijd makkelijk om te merken dat hun kind in zo’n groep zit. Toch zijn er volgens Japke signalen die kunnen opvallen. Soms merken ouders dat hun kind veel tijd doorbrengt in WhatsApp-groepen of kanalen waar ze nog nooit van hebben gehoord. Ook kan het gebeuren dat een kind ineens veel selfies of filmpjes maakt, bijvoorbeeld om te plaatsen of om beoordeeld te worden door anderen. Sommige kinderen worden daarnaast opvallend geheimzinnig over hun telefoon of veranderen in gedrag wanneer het over foto’s en filmpjes gaat.

Japke ziet ook dat kinderen onzeker of gestrest kunnen raken door reacties van anderen in meidenhuizen. Daarnaast kan het voorkomen dat persoonlijke informatie wordt gedeeld, zoals een schoolnaam, locatie of telefoonnummer, of dat een kind ineens wordt benaderd door onbekenden via WhatsApp. Soms circuleren er ook screenshots of roddels over andere meiden.

Belangrijke stap

Tegelijk benadrukt Japke dat zulke signalen niet automatisch betekenen dat er iets mis is. “Maar het kan wel een aanleiding zijn om nieuwsgierig te vragen wat er speelt,” zegt ze. Het belangrijkste moment voor ouders komt vaak wanneer ze ontdekken dat hun kind daadwerkelijk in zo’n groep zit. De eerste reactie is dan vaak schrik of boosheid, maar dat is volgens Japke niet de beste aanpak. “De belangrijkste eerste stap is rustig blijven en het gesprek aangaan.”

Ze raadt ouders aan om met oprechte interesse te vragen wat meidenhuizen precies zijn, en wat daar gebeurt. Laat je kind uitleggen wat er speelt en probeer daarbij zo min mogelijk te oordelen. Soms kan het helpen om samen naar de groep of het kanaal te kijken en te bespreken wat er wordt gedeeld en voor wie dat allemaal zichtbaar kan zijn. Veel kinderen staan er namelijk niet bij stil dat beelden of berichten makkelijk opgeslagen en doorgestuurd kunnen worden.

Wat volgens Japke minder goed werkt, is direct ingrijpen door bijvoorbeeld de telefoon af te pakken of de groep meteen te verwijderen zonder uitleg. Ook boos reageren of beschuldigingen maken kan averechts uitpakken. “Als ouders te hard reageren, bestaat het risico dat kinderen het de volgende keer verbergen in plaats van hulp te zoeken,” legt ze uit.

Strafbaar

Niet alles wat online gebeurt in zulke groepen is strafbaar, maar er zijn wel duidelijke grenzen. Het kan strafbaar worden wanneer er sprake is van smaad of laster, bijvoorbeeld wanneer iemand bewust zwart wordt gemaakt met roddels of beschuldigingen. Ook bedreigingen, zoals dreigen met geweld of met het openbaar maken van informatie, kunnen strafbaar zijn. Ernstig en structureel online pesten kan in sommige gevallen ook onder strafbare feiten vallen, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van intimidatie, stalking, doxing of discriminatie. Daarnaast is het verspreiden van privébeelden, zoals naaktfoto’s of andere intieme beelden zonder toestemming, strafbaar. Hetzelfde geldt voor sextortion, waarbij iemand wordt gechanteerd met het dreigement om foto’s te verspreiden.

Toch benadrukt Japke dat strafrecht lang niet altijd de eerste of beste oplossing is. “In veel situaties speelt een gesprek een grotere rol, bijvoorbeeld op school met de groep,” zegt ze. “Daar kan vaak al veel worden opgelost.”

Voorkomen

Wanneer een kind zelf slachtoffer is van roddels, pesten of het delen van foto’s, is het volgens Japke belangrijk dat ouders eerst rustig luisteren naar het verhaal van hun kind. Tegelijk kan het verstandig zijn om bewijs te bewaren, zoals screenshots, berichten, links en accountnamen. Dat kan later helpen wanneer er melding wordt gemaakt. In sommige gevallen kan het helpen om personen te blokkeren of een groep te verlaten. Als het om klasgenoten gaat, is het verstandig om ook school te informeren. Wanneer er sprake is van bedreiging, chantage of het verspreiden van beelden, kan een melding of aangifte bij de politie worden overwogen. “Hoe eerder het wordt gemeld, hoe groter de kans dat het gestopt kan worden en dat beelden verwijderd kunnen worden,” zegt Japke.

Volgens haar begint voorkomen uiteindelijk vooral thuis. Het helpt wanneer ouders regelmatig met hun kinderen praten over online gedrag, niet alleen wanneer er al problemen zijn. Kinderen moeten begrijpen dat alles wat online wordt gedeeld opgeslagen en doorgestuurd kan worden. Ook is het belangrijk om te praten over respect en grenzen, juist ook online. Meedoen aan roddels of pesten kan namelijk veel schade veroorzaken, zelfs als het als grapje bedoeld is. Af en toe samen kijken naar apps of groepen kan daarbij helpen, zolang het niet voelt als constante controle.

Open gesprek

Uiteindelijk draait het volgens Japke vooral om vertrouwen. “Kinderen die thuis het gevoel hebben dat ze dingen kunnen vertellen, zoeken sneller hulp als er online iets misgaat.” Daarbij benadrukt ze dat de meeste kinderen niet met slechte bedoelingen meedoen aan dit soort groepen. “Het begint vaak als iets leuks of als een manier om erbij te horen,” zegt ze. “Maar online kan groepsdruk snel omslaan. Daarom blijft een open gesprek tussen ouders en kinderen de belangrijkste bescherming.”