Annemarie van der Bijl Mentale gezondheid vandaag, 11:02

Leestijd: 4 minuten

GZ-psycholoog ziet deze signalen bij moeders: ‘Geen depressie, maar het gaat niet goed’

Geen postpartum depressie, maar ook geen roze wolk: gz-psycholoog Annemarie van der Bijl vertelt in haar column dat ze bij Postpartum Centrum Nederland veel moeders ziet die precies daar tussenin zitten. Ze zorgen voor hun baby en houden alles draaiende, maar voelen zich ondertussen leeg, zwaar of voortdurend opgejaagd.

Je baby slaapt eindelijk even, het huis is stil, en toch voel jij je niet oké. Je gedachten draaien weer op volle toeren: Ik zou dankbaar moeten zijn, ik heb toch alles? Waarom voel ik me dan zo zwaar en leeg? Waarom kan ik hier niet gewoon van genieten? Mijn baby is gezond, ik heb een fijne relatie, anderen hebben het veel zwaarder dan ik.

Waarom functioneren niet betekent dat het goed met je gaat

Bij Postpartum Centrum NL horen we deze gedachten voortdurend terug in de spreekkamer. Vaak gevolgd door dezelfde conclusie: “Ik functioneer prima, ik heb geen postpartum depressie dus mag ik eigenlijk niet klagen.”

Dat zegt iets over hoe we tegen moederschap en mentale gezondheid aankijken. Er lijkt vooral ruimte te zijn voor twee uitersten: de vrouw die stralend geniet, en de vrouw met een postpartum depressie die duidelijk hulp nodig heeft. Die laatste heeft herkenbare kenmerken: aanhoudende somberheid, nauwelijks kunnen genieten, hopeloosheid, vaak ook angst. Maar veel vrouwen herkennen die criteria deels, en concluderen dan al snel dat er dus niets aan de hand is. Alles wat tussen de twee uitersten in zit, blijft zo onbenoemd, terwijl dit juist een enorm gebied is waarin veel vrouwen zich bevinden.

Herken je een van deze zinnen? ‘Ik ben mezelf niet meer.’ ‘Ik voel me leeg of vlak’. ‘Alles voelt als veel.’ ‘Ik voel me opgejaagd, sta constant aan, of huil veel sneller dan normaal.’ Grote kans dat jij je ook in die tussenzone bevindt. 

Waarom je na een bevalling extra kwetsbaar bent

Bij Postpartum Centrum NL omschrijven we de periode na een bevalling als een ‘window of vulnerability’. Een kwetsbare periode waarin je hormonale systeem volop in beweging is. Die schommelingen hebben directe invloed op je stemming, energie en helderheid van denken. Je brein verwerkt tegelijk een enorme hoeveelheid nieuwe informatie: babysignalen leren lezen, slaapcycli herverdelen, compleet nieuwe routines aanleren. Dat is mentaal uitputtend. En je bent ook nog bezig met een identiteitsverschuiving. Je was iemand, en nu ben je ook moeder. Die twee samenvoegen kost energie die er nu niet altijd is.

Signalen dat je postpartum vooral aan het overleven bent

Tel daar de fysieke kant bij op: herstel van de bevalling, mogelijk borstvoeding, onderbroken nachten. Al die processen samen verklaren waarom je je zwaar en soms leeg voelt, ook als je op papier niet voldoet aan de criteria voor een postpartum depressie. Wat je ervaart is een kwetsbaarheid die je niet eerder kende.

Het lastige is dat de huidige maatschappij weinig ruimte laat voor die kwetsbaarheid. We verwachten van onszelf dat we snel weer meedraaien: werken, sociale verplichtingen, een huishouden, én een tevreden, stralende moeder zijn. Op social media zie je vooral de roze wolk, en je omgeving bedoelt het goed door te zeggen: “Geniet ervan”, terwijl vermoedelijk ook die andere moeders hun mindere momenten hebben. Ze delen het alleen niet. Het resultaat is een vergelijking die het contrast met hoe jij je voelt alleen maar scherper maakt, en een groeiend gevoel dat je tekortschiet.

Postpartum overleven of leven: dit is volgens Van der Bijl het verschil

Een onderscheid dat we bij Postpartum Centrum NL veel gebruiken, is dat tussen overleven en leven. Overleven is de baby verzorgen, het huishouden draaiende houden, afspraken nakomen. Leven is iets voelen bij een moment met je kind, energie overhouden voor jezelf of je relatie, ergens naar uitkijken. Veel vrouwen in dit grijze gebied overleven de dag uitstekend, maar leven hem eigenlijk niet.

Precies omdat je in dit ‘window of vulnerability’ zit, mag je een stap terug doen. En dat is niet omdat er iets mis is met jou, maar omdat je systeem tijd nodig heeft om weer in balans te komen. Hormonaal en mentaal. Dat betekent dat je jezelf tijd en ruimte mag gunnen om weer lekker in je vel te komen, in een tempo dat bij deze fase past, in plaats van bij het tempo dat de wereld om je heen verwacht.

Zwaar voelen is genoeg reden om hulp te zoeken

Een paar dingen die daarbij helpen, ook zonder dat er een diagnose aan te pas komt. Neem wat je voelt serieus: vermoeidheid, leegte, kortaf zijn zijn signalen dat je systeem overbelast is, geen tekenen van zwakte. Geef de fase de tijd die hij nodig heeft, en doe er tegelijk actief iets mee, dat versnelt het herstel. Zoek herkenning bij andere moeders, merken dat je gevoel gedeeld wordt lucht vaak al op. En gun jezelf toestemming om in je eigen welzijn te investeren, ook zonder crisis.

Zwaar voelen is op zichzelf al voldoende reden om er iets mee te doen. Je hoeft niet te wachten tot het een naam heeft. Voor meer informatie, kijk op Postpartum Centrum Nederland.

Geschreven door Annemarie van der Bijl

Annemarie van der Bijl is GZ-psycholoog en oprichter van het Postpartum Centrum NL. Daar kunnen vrouwen terecht die te maken krijgen met psychische klachten rondom zwangerschap, bevalling en eerste jaren van het ouderschap. Hun werk richt zich op het verbeteren van de mentale gezondheid van vrouwen in deze periode.

Reacties