Ruth Smeets Kinderen vandaag, 09:02

Leestijd: 3 minuten

Expert onthult: 4 bewezen leertips voor eindexamens (en waarom samenvatten niet werkt)

De examenperiode is voor veel leerlingen stressvol. De hoeveelheid lesstof is groot en de druk rond de eindexamens is hoog. Wat werkt écht als je je aanpak voor de eindexamens nu nog wilt verbeteren?

Samenvatten, stampen en flashcards zijn bekende leerstrategieën. Toch zegt het aantal uren dat je met je neus in de boeken zit lang niet alles. Waar het wel om draait, is begrijpen én toepassen.

Leren voor de eindexamens

Volgens Larissa Kapnissakis, expert op het gebied van leren, verschilt de beste aanpak per vak. “Bij de centrale examens van talen draait het volledig om leesvaardigheid. Dat is voor de helft woordenschat en voor de helft strategie. Woordenschat, signaalwoorden en verbanden moet je echt stampen. Strategie kun je ontwikkelen.”

Ze geeft een inkijkje in het stappenplan leesvaardigheid dat ze gebruikt voor haar leerlingen. Zo geldt: staat in een ABCD-vraag bij één van de antwoorden het woordje ‘only’, dan is dat in 95 procent van de gevallen fout. “Het antwoord is té sterk”, zegt ze. Voor dit stappenplan analyseerde ze samen met examenexperts en psychologen honderden leesvaardigheidsexamens.

Voor andere vakken is de ideale leerstrategie anders. “Voor de exacte vakken met formules moet de focus voor ongeveer dertig procent liggen op theorie en voor zeventig procent op toepassing. Zaakvakken zoals geschiedenis en aardrijkskunde zitten daar tussenin: je moet begrippen kennen, maar ook verbanden leggen en oorzaak en gevolg begrijpen.”

Vergeet eindeloos samenvatten en schrijven

Veel leerlingen vertrouwen op samenvattingen. Begrijpelijk, maar het is volgens Kapnissakis niet effectief. “Het herhaaldelijk doorlezen van een samenvatting is één van de minst effectieve strategieën. Het voelt productief, omdat je de stof herkent, maar je traint je geheugen niet. Daardoor haal je kennis niet actief op.” Het gevolg? “Je blijft aan de oppervlakte en wordt sneller overvallen door toetsvragen.”

Ook eindeloos overschrijven helpt weinig. “Schrijven kan nuttig zijn, maar alleen als je het doelgericht doet. Belangrijk is dat je de stof omzet in jouw eigen steekwoorden en dat er een strategie achter zit. Schrijven om het schrijven heeft geen zin. Afhankelijk van het vak pas je je strategie aan.”

Leerstijlen zijn een mythe

Veel ouders en leerlingen denken dat iedereen een eigen leerstijl heeft: visueel, auditief of juist praktisch. Volgens Kapnissakis klopt dat beeld maar deels. “Misschien leert jouw kind liever via filmpjes, maar dat betekent niet dat het effectiever is. Vergelijk het met een kind dat liever chocolade eet dan wortelen: dat is lekkerder, maar niet beter. De strategie die werkt, is voor vrijwel iedereen hetzelfde: actief leren in plaats van passief consumeren.”

Wel spelen tempo, motivatie en voorkennis een rol. En die verschillen per leerling bepalen hoe het ideale leerplan eruitziet.

De vier sleutels tot effectief leren

Nu vraag je je misschien af: hoe doe je dat, effectief leren? Kapnissakis werkt met vier vaste principes. “De eerste is ‘chunken’: de stof opdelen en gespreid leren. Daarnaast is actief leren cruciaal, met de beste techniek of het beste stappenplan per vak. Vervolgens moet je blijven herhalen. En tot slot: oefenen op toetsniveau. Als je deze vier zaken toepast en leert hoe je ze effectief inzet, ontstaan succeservaringen.”

Oefen met echte examenvragen

Wat je nú nog kunt doen voor de eindexamens? De grootste winst zit volgens haar in examenbundels. “Verdeel alle examenopdrachten per vak over de resterende tijd tot de examens. Zo oefen je niet alleen op het juiste niveau, maar ook met de juiste vraagstelling.”

Ook de uitwerkingen in de examenbundels zijn waardevol. “Omcirkel welke opdrachten nog moeilijk zijn en bekijk stap voor stap hoe een antwoord tot stand komt. Later, bijvoorbeeld één of twee dagen voor het examen, kun je de omcirkelde opdrachten opnieuw maken.”

Hier zit volgens Kapnissakis de grootste waarde, maar uiteraard zijn er nog veel meer handige trucjes, tips en technieken. “Minstens zo waardevol is leren hoe je concreet en volledig antwoord geeft op toetsvragen en begrijpt welke elementen een antwoord moet bevatten om maximaal te scoren.”