Ruth Smeets Kinderen vandaag, 12:58

Leestijd: 6 minuten

Waarom mbo-leerlingen afhaken: trainer Romee (34) ziet één fout die bijna iedereen maakt

Romee Noorman (34) traint mbo-entreeklassen en ziet telkens hetzelfde: leerlingen haken af nog vóór de les begint. Volgens haar ligt dat niet aan motivatie, maar aan één cruciale fout van docenten.

Sommige klassen lijken op het eerste gezicht lastig, maar er schuilt meer achter gedrag. Noorman ziet hoe snel er iets verandert zodra er vertrouwen ontstaat.

Romee: “Toen ik drie jaar geleden voor het eerst een mbo-entreeklas ging trainen, hoorde ik dat hierin vaak jongeren zitten met een ‘rugzak’. Jongeren met negatieve schoolervaringen, taalachterstanden, een vluchtverleden of een verleden met jeugdzorg. Formeel zijn het leerlingen zonder startkwalificatie: ze hebben nog geen vmbo-diploma en werken in de entreeopleiding toe naar een diploma om te kunnen werken of door te stromen naar een vervolgopleiding.

In de kern zijn het gewoon jongeren zoals alle anderen. Jongeren die recht hebben op onderwijs, aandacht en een liefdevolle benadering. In een klas zitten leerlingen vanaf ongeveer 16 jaar met heel verschillende achtergronden en levensverhalen. Wat me telkens raakt, is hun echtheid. Er zit weinig ‘nep’ tussen: ze zijn vaak heel direct en zeggen het meteen als iets hen niet boeit. Maar win je hun vertrouwen, dan zie je ook meteen wie ze echt zijn.

‘Mevrouw, wat doen wij hier eigenlijk?’

Veel van hen hebben veel meegemaakt op jonge leeftijd. Een leerling die me altijd bijblijft, is een jongen die in het begin structureel te laat kwam. In mijn eerste lessen had ik nog weinig ervaring met deze doelgroep en sprak ik hem streng aan. Hij reageerde meteen: ‘Maar mevrouw, wat doen wij hier eigenlijk? Dit is toch niet nuttig?’ Hij had duidelijk een dominante rol in de klas en andere jongens gingen vaak mee in zijn energie.

Toen ik hem afzonderlijk benaderde vanuit warmte en nieuwsgierigheid, gebeurde er iets moois. Ik zei dat het me opviel dat hij steeds te laat kwam en vroeg hoe het echt met hem ging. Hij vertelde dat hij voor zijn jongere zusje zorgt omdat zijn ouders er niet meer zijn. Hij woont zelfstandig, werkt veel om geld te verdienen en is vaak moe. Daardoor komt hij te laat.

Voor mij was het een belangrijke les: achter gedrag schuilt vaak een verhaal. Ik besloot om nog bewuster verder te kijken dan gedrag en niet te snel te oordelen. In de lessen daarna veranderde onze band. Hij was niet altijd op tijd, maar we hadden wel wederzijds respect en er was betere communicatie.

Vertrouwen in een mbo-entreeklas

Vertrouwen opbouwen met deze groep gaat niet vanzelf. Tijdens mijn eerste les was ik erg zenuwachtig en hield ik me strak aan mijn programma. Dat werkte averechts. Sommige leerlingen haakten af en een paar liepen zelfs de klas uit. Ze zagen het nut er niet van in.

Ik voelde me onzeker en gefrustreerd. Ik vroeg me af: kan ik deze groep wel goed begeleiden? Tegelijkertijd voelde het als een uitdaging, omdat ik juist deze jongeren graag wil helpen. Die eerste les werd een wake-upcall. Ik realiseerde me dat ik te veel bezig was met het programma en te weinig met het contact met de groep. Vertrouwen is voor deze leerlingen niet vanzelfsprekend. Dat moet je opbouwen. Pas daarna kun je aan de slag.

De kracht van kwetsbaarheid

Na die eerste les belde ik een trainer met veel ervaring met deze doelgroep. Zij gaf me het advies om veel meer tijd te nemen voor de kennismaking. Daarom gingen we in de tweede les samen in een kring zitten en deelde ik openhartig over een moeilijke periode in mijn leven, waarin het mentaal niet goed met me ging en ik hulp nodig had. Niet om medelijden te krijgen of te zeggen dat ik weet wat zij meemaken, want dat weet ik niet, maar omdat ik taboes wil doorbreken. Ik wil laten zien dat iedereen kan worstelen, ook al is dit aan de buitenkant onzichtbaar.

De sfeer veranderde meteen. We spraken over heftige onderwerpen, zoals het racisme dat zij meemaken, opgroeien tussen verschillende culturen en ervaringen als vluchteling. Juist die gesprekken creëerden vertrouwen. Opeens gaven leerlingen me na de les een boks. Ze toonden meer humor en luisterden beter.

Waarom leerlingen niet luisteren

Nieuwe docenten worden vaak eerst getest. Logisch, want er staat weer een nieuwe volwassene voor de klas en leerlingen vragen zich af: wie ben jij eigenlijk en wat kom jij hier doen?

Dat uit zich op verschillende manieren: ze luisteren slecht, houden hun jas aan, hebben oortjes in of lopen soms even weg. Zulk gedrag is niet uniek voor mbo-entreeklassen: veel docenten herkennen dit als ze voor een nieuwe groep staan.

Zó geef je les aan een mbo-entreeklas

Geduld hebben en ruimte maken voor echte interactie helpt het tij te keren. Samen opdrachten maken, lachen, maar ook gesprekken voeren die ergens over gaan. Over hún leefwereld. Tegelijkertijd vind ik het belangrijk om de lat niet lager te leggen. Deze jongeren zijn vaak onderschat of worden niet genoeg geprikkeld. Ze hebben uitdaging nodig.

Inmiddels stem ik mijn programma meer af op wat voor hen belangrijk is. Zo zaten in een klas veel jongens die droomden van een eigen bedrijf. Daarom hadden we het vaker over ondernemerschap: wat is daarvoor nodig, welke keuzes moet je maken en hoe ga je om met tegenslagen? Aan het begin van de lessen vroeg ik naar hun dromen. Door daar steeds op terug te komen, werd het programma voor hen concreter en relevanter.

Het gewicht van woorden

Werken met deze groep leerde me om minder snel te oordelen en gaf me meer geduld. Natuurlijk triggert bepaald gedrag me soms nog steeds. Dan is het verleidelijk om te denken: kom op, doe gewoon mee. Maar ik leerde eerst te vertragen en te kijken: wat gebeurt hier eigenlijk?

Je weet nooit wat in iemands leven speelt. Gedrag kan voortkomen uit onzekerheid, ervaringen uit het verleden of de thuissituatie. Ik ben nog bewuster geworden van de impact van woorden. Jongeren herinneren zich vaak nog precies wat een docent ooit tegen hen zei. Daarom kies ik mijn woorden zorgvuldig en benoem ik vooral wat wél goed gaat.

Eerlijke kans

Het is jammer dat het mbo in Nederland nog steeds een negatief imago heeft. De klassen waar ik kom, zitten vol met talentvolle jongeren. Jongeren met dromen, ideeën en doorzettingsvermogen. Ze hebben soms alleen minder kansen gehad of passen minder goed in ons onderwijssysteem.

Natuurlijk zijn er uitdagingen, maar die zijn er op elk niveau. Achter specifiek gedrag schuilt altijd een verhaal. Kijk daarom met een open blik naar deze jongeren. Geef ze kansen, neem ze serieus en daag ze uit. Veel van hen maakten op jonge leeftijd al veel mee en hebben daardoor juist levenservaring, veerkracht en ambitie.

Niet iedereen krijgt dezelfde start in het leven, maar iedereen verdient een kans om zich te ontwikkelen en een mooi leven op te bouwen. Daarvoor blijf ik me inzetten.”