Lisette Gerbrands Gezin vandaag, 11:02

Leestijd: 5 minuten

Waarom jij en je kind in realistische AI-beelden trappen: AI-ethicus noemt 3 belangrijke oorzaken

Een indrukwekkende foto, een emotioneel filmpje of een opmerkelijk verhaal: online krijgen we dagelijks een enorme hoeveelheid beelden voorgeschoteld. Maar wat als sommige hele realistische beelden iets laten zien wat nooit echt heeft plaatsgevonden? AI kan inmiddels foto’s, video’s en verhalen maken die nauwelijks van echt te onderscheiden zijn. En toch reageren we er vaak op alsof we naar de werkelijkheid kijken. Waarom trappen we erin? En hoe leren we onze kinderen én onszelf om kritisch te blijven? Voor dit artikel spreken we AI-ethicus Joris Krijger.

Wie onder AI-gegenereerde content de reacties leest, ziet regelmatig dat mensen ervan overtuigd zijn dat ze naar een echte gebeurtenis kijken. Dat is niet zo vreemd volgens Krijger. “Het is voor heel veel mensen steeds moeilijker om het verschil tussen echt en nep te zien. De beelden worden steeds realistischer.”

Dat neemt zeker op sociale media zorgelijke vormen aan. Op platforms als Instagram en TikTok scrollen we vaak vluchtig door een eindeloze stroom aan beelden. We kijken maar kort, voordat we alweer verdergaan. “We consumeren content daar vooral passief. Daardoor kan deze content zich snel verspreiden.”

Behoefte aan beeld

Daar komt nog iets bij: we zijn als samenleving ontzettend beeldgericht geworden. Bij groot nieuws willen we niet alleen weten wat er is gebeurd, we willen het ook zien. “We hebben een enorme behoefte aan beeld bij een groot bericht. Daardoor zijn we geneigd om alles wat er enigszins waarschijnlijk uitziet, te geloven.” Krijger zag dat bijvoorbeeld rond de arrestatie van Nicolás Maduro in Venezuela. Zelfs het Witte Huis plaatste daarbij een door AI gegenereerd beeld. “Dat laat zien hoe groot onze behoefte aan beeld is.”

Dat we AI-beelden geloven, komt dus niet alleen doordat AI steeds beter wordt. Ook wijzelf spelen een belangrijke rol. We zijn gewend geraakt aan foto’s en video’s als bewijs van de werkelijkheid. Zie je een foto van een gebeurtenis, dan is de eerste gedachte vaak: dit is dus echt gebeurd. AI haalt die vanzelfsprekendheid onderuit. En dat heeft verstrekkende gevolgen. “We twijfelen nu steeds meer aan alles: teksten die mensen posten, afbeeldingen, videobeelden.” Zelfs op plekken waar beelden van oudsher een belangrijke rol spelen, kan dat problematisch worden. Denk bijvoorbeeld aan de rechtspraak, waar beeldmateriaal als bewijs kan dienen.

Betrouwbare informatie onderscheiden

De gevolgen reiken bovendien verder dan één nepbericht op sociale media. In zijn boek ‘Onze Kunstmatige Toekomst’ beschrijft Krijger deze rol van AI als een soort vervuiling van ons informatie-ecosysteem. “Dat klinkt misschien groot, maar eigenlijk gebruiken we online informatie voortdurend om onze werkelijkheid te begrijpen. We vormen ons beeld van andere mensen, gebeurtenissen en de maatschappij op basis van wat we zien en lezen. Daar baseren we vervolgens onze meningen en keuzes op. En net als in de natuur, als in het informatielandschap steeds meer zogenoemde AI-slop, snel en massaal met AI gegenereerde content, dumpen, stort het in en wordt het moeilijker om betrouwbare informatie van onbetrouwbare informatie te onderscheiden.”

Daar komt nog een belangrijke factor bij: wat we graag wíllen zien. “We zijn gevoelig voor content die ons verrast, ontroert, boos maakt of bevestigt wat we al denken. En sociale-mediaplatforms weten dat maar al te goed. Hun verdienmodel draait voor een belangrijk deel om onze aandacht. Hoe langer we blijven kijken, hoe aantrekkelijker dat is voor adverteerders. Content die sterke emoties oproept, krijgt daardoor een voordeel. De combinatie van onze feilbaarheid, zeer geavanceerde AI en het verdienmodel van sociale-mediaplatforms is denk ik giftig.” Een sensationeel filmpje dat perfect aansluit bij wat je al gelooft, heeft dus een grotere kans om je aandacht te trekken én om door jou gedeeld te worden. Juist daardoor kan nepcontent zich razendsnel verspreiden.

Context

Moeten we dan voortaan alles wantrouwen? “Nee”, stelt Krijger. “We hoeven niet bij ieder filmpje van een schattige kat een complete feitencheck uit te voeren. Of een kattenfilmpje nu een echte kat heeft of een AI-kat, maakt niet uit. Het wordt vooral belangrijk om extra kritisch te worden wanneer content ons raakt of invloed heeft op hoe we naar de wereld kijken. Gaat een bericht bijvoorbeeld over politiek, migratie of een ander maatschappelijk thema? Of zie je een buitengewoon persoonlijk en onwaarschijnlijk verhaal dat precies inspeelt op je emoties? Dan is het verstandig om even te stoppen met scrollen. Wie heeft dit geplaatst? Is het verhaal ook terug te vinden bij betrouwbare bronnen? Klopt de context van de foto of video? Soms betekent mediawijsheid simpelweg dat je een paar minuten extra onderzoek doet. Dat is een vorm van mediawijsheid die elke generatie zich nu eigen zal moeten maken. En die we wat mij betreft vanaf de basisschool al moeten meegeven.”

Wat kunnen ouders doen?

Voor ouders begint dat misschien wel bij jezelf. Kinderen leren niet alleen van wat je zegt, maar vooral van wat je doet. Als je zelf zonder nadenken berichten doorstuurt, is het moeilijk om je kind uit te leggen waarom het kritisch moet zijn. “Wees zelf geïnformeerd en kritisch op content”, zegt Krijger. Tegelijkertijd hoeven ouders niet alles te weten. “De online wereld is ingewikkeld, zeker nu AI steeds overtuigender content maakt. Help je kind met het navigeren door die wereld.” Dat betekent soms ook dat je samen moet uitzoeken of iets klopt. “Vraag bijvoorbeeld: denk je dat dit echt is? Waarom? Waar zou je dat kunnen controleren?” Dat vraagt van ouders dat ze bereid zijn hun huiswerk te doen. Krijger ziet dat ook volwassenen regelmatig onwaarschijnlijke AI-filmpjes doorsturen naar hun kinderen, om vervolgens van hen te horen dat het beeld nep is. “We zullen elkaar hierin verder moeten helpen.”

Geschreven door Lisette Gerbrands

Als moeder van twee zoons van 7 en 3 jaar ziet Lisette (1985) dagelijks hoe groot de afstand kan zijn tussen theorie en praktijk. Die ervaring neemt ze mee in haar werk, waarin journalistieke nieuwsgierigheid en herkenbare verhalen samenkomen. Met haar achtergrond in Communicatie schrijft ze vanuit Den Bosch verhalen die laten zien dat er niet één juiste aanpak bestaat. Ze biedt ouders herkenning, nuance en perspectief in een fase van het leven waarin vragen vaak belangrijker zijn dan antwoorden.

Reacties