Lisette Gerbrands Opvoedadviezen vandaag, 13:03

Leestijd: 4 minuten

Expert over AI-presentator in een kinderprogramma: ‘We moeten zorgvuldig nadenken over wat we normaliseren’

De Kids Top 20 krijgt een AI-presentator. Een ontwikkeling die nieuwsgierigheid oproept, maar ook vragen. Want wat betekent het als kinderen een band opbouwen met een presentator die niet echt bestaat? En begrijpen jonge kijkers eigenlijk wel het verschil tussen mens en machine?

Volgens Joris Krijger (34), expert op het gebied van technologie en ethiek, vraagt het gebruik van AI in kinderprogramma’s om extra voorzichtigheid. “Kinderen zijn nog volop aan het ontdekken hoe de wereld werkt“, vertelt hij. “Ze leren wat normaal is, wie hun voorbeelden zijn en hoe relaties eruitzien. Daardoor heeft een AI-presentator op hen een andere impact dan op volwassenen.“

Kinderen kijken anders

Waar volwassenen meestal begrijpen dat een digitaal personage niet echt is, ligt dat bij kinderen ingewikkelder. “Als volwassene heb je al veel ervaring met media en technologie. Kinderen bouwen die referentiekaders nog op. Zelfs als ze weten dat iets AI is, nemen ze toch onbewust boodschappen mee over wat normaal, mooi of succesvol is.“ Volgens Krijger zit daar een belangrijk ethisch vraagstuk. “Een AI-presentator voldoet vaak aan een onrealistisch digitaal ideaal. Hij verspreekt zich niet, maakt geen fouten, ziet er perfect uit en heeft geen echte emoties. Kinderen kunnen zich daaraan gaan spiegelen.“ Dat gaat volgens hem verder dan uiterlijk alleen. “We geven ook een boodschap af over menselijke creativiteit en talent. Als kinderen opgroeien met het idee dat een computer dit werk misschien beter kan doen dan een mens, beïnvloedt dat mogelijk ook hoe ze naar zichzelf en hun toekomst kijken.“

Een band opbouwen

Veel ouders zullen herkennen hoe sterk kinderen zich kunnen hechten aan televisiefiguren. Van animatiehelden tot favoriete presentatoren: kinderen voelen zich vaak verbonden met personages die ze regelmatig zien. Maar is dat anders als het om AI gaat? “Kinderen hebben voortdurend relaties met verzonnen figuren“, zegt Krijger. “Dat is heel normaal. Mijn eigen kinderen hebben complete fantasiewerelden met knuffels en poppen. Daar is niets mis mee.“

Toch ziet hij een belangrijk verschil. “Een AI-personage wordt ontworpen door een team volwassenen. Elk woord, elke glimlach en iedere reactie is bewust bedacht. En anders dan een mens voelt een AI niets.“ Wanneer een menselijke presentator zegt dat hij ergens blij van wordt, is dat volgens Krijger een echte emotie. Bij AI is dat niet zo. “De verbinding die een kind ervaart, wordt beantwoord door een simulatie. Dat voelt voor mij fundamenteel anders.“

Geen SpongeBob

Voorstanders vergelijken AI-presentatoren soms met animatiefiguren of televisiekarakters. Maar volgens Krijger gaat die vergelijking niet helemaal op. “Een personage als SpongeBob leeft in een fantasiewereld. Als kind stap je die wereld binnen. Een AI-presentator doet juist het tegenovergestelde: die probeert onderdeel te worden van de echte wereld.“ Dat maakt de impact groter. “Kinderen spiegelen zich waarschijnlijk niet aan een gele spons op de bodem van de oceaan. Maar mogelijk wel aan een levensechte presentator die eruitziet als een echt mens.“ Daar komt nog iets bij. “De generatie die nu opgroeit, krijgt in hun leven te maken met steeds meer AI-gegenereerde beelden, video’s en deepfakes. Daarom moeten we juist nu zorgvuldig nadenken over wat we normaliseren.“

Transparantie is niet genoeg

Volgens Krijger hebben omroepen, producenten en mediabedrijven een grote verantwoordelijkheid. Een kleine disclaimer aan het einde van een programma vindt hij niet voldoende. “Ouders moeten begrijpen wat AI precies doet en hoe zo’n personage wordt gemaakt. Zeker als kinderen straks via apps of andere platforms met zo’n personage kunnen communiceren.“ Maar minstens zo belangrijk vindt hij de uitleg aan kinderen zelf. “Waarom zouden we niet af en toe laten zien hoe zo’n AI-presentator wordt gemaakt? Een soort kijkje achter de schermen. Daarmee doorbreek je de magie een beetje en help je kinderen begrijpen wat ze zien.“

Wat kunnen ouders doen?

Moeten ouders zich zorgen maken als hun kind enthousiast is over een AI-presentator? Volgens Krijger niet. “Ik zou zeker niet in paniek raken.“ Wel ziet hij een kans om het gesprek aan te gaan. “Net als bij sociale media, games of YouTube draait het om begeleiding. Vraag eens: wat vind je leuk aan deze presentator? Hoe denk je dat hij gemaakt is? Hoe kun je herkennen of iets echt is of niet?“

Juist zulke gesprekken helpen kinderen volgens hem om mediawijzer te worden. ”Je hoeft niet meteen te zeggen dat iets slecht of nep is. Veel interessanter is het om samen nieuwsgierig te onderzoeken wat AI eigenlijk is.” Want uiteindelijk draait het volgens Krijger niet alleen om één AI-presentator. “Deze kinderen groeien op in een wereld waarin AI een steeds grotere rol gaat spelen. Daarom is dit misschien wel hét moment om ze te leren hoe ze daarmee om kunnen gaan.”

Favoriete speelgoed van de redactie

Onze redactie is altijd op zoek naar speelgoed dat meer doet dan alleen vermaken. Wij selecteren speelgoed dat niet alleen kwalitatief en duurzaam is, maar ook bijdraagt aan de ontwikkeling en aansluit bij de principes van Montessori.

Stapelstein

Stapelstein | ORIGINAL | Rainbow Classic | 6 € 179,00 bij bol.com Bekijk product →

Redacteur Vera: “Die kleurrijke stapelstenen kun je gebruiken om het evenwicht van je kind te trainen, ze kunnen erop zitten/tollen of ze kunnen ze op kleur sorteren.”

Magneettegels

Magna-Tiles Clear Colors – 100 stuks magnetische tegels – 3+ jaar € 91,99 bij bol.com Bekijk product →

Redacteur Lisette: “Mijn twee jongens (6 en 3) bouwen er de meest fantasierijke creaties mee, van kastelen tot metershoge knikkerbanen en autogarages. En dat maakt het, tussen alle dino’s door, misschien wel het leukste speelgoed in huis.”

Kapla

KAPLA – KAPLA Blank – Constructiespeelgoed – 200 grenenhouten plankjes € 49,99 bij bol.com Bekijk product →

Kapla

Hoofdredacteur Sofie: “Simpeler kan het niet: blankhouten latjes, Mijn kinderen (4 en 6) zijn er gek op en maken er de mooiste bouwwerken van. Van hekjes voor de boerderij tot de Eiffeltoren. En het stimuleert ook nog hun creativiteit en bouwkundig inzicht.“

Houten regenboog

Houten regenboog – Pastelkleuren – Pastel regenboog – 12 stuks – Open einde speelgoed – Educatief montessori speelgoed – Grimms style € 69,99 bij bol.com Bekijk product →

Redacteur Amarins: “Mijn zoon (2) gebruikt de bogen voor van alles: als brug, tunnel, huisje voor poppetjes of zelfs als wieg voor zijn knuffels. Het nodigt uit tot vrij spel en hij oefent er ongemerkt zijn motoriek, ruimtelijk inzicht en creativiteit mee.”

Lichtgewicht fiets

Woom Go 3 16´´ Fiets Geel Jongen € 578,99 bij bol.com Bekijk product →

Redacteur Sofie:“Op deze lichtgewicht kinderfiets hebben mijn beide kinderen heel snel leren fietsen.”

Geschreven door Lisette Gerbrands

Als moeder van twee zoons van 7 en 3 jaar ziet Lisette (1985) dagelijks hoe groot de afstand kan zijn tussen theorie en praktijk. Die ervaring neemt ze mee in haar werk, waarin journalistieke nieuwsgierigheid en herkenbare verhalen samenkomen. Met haar achtergrond in Communicatie schrijft ze vanuit Den Bosch verhalen die laten zien dat er niet één juiste aanpak bestaat. Ze biedt ouders herkenning, nuance en perspectief in een fase van het leven waarin vragen vaak belangrijker zijn dan antwoorden.