Kwestie van karakter: het ene kind is het andere niet

redactie 19 jun 2018 Gedrag

Snap jij soms he-le-maal niets van het gedrag van je kind? Volgens de Myers-Briggs Type Indicator kunnen kinderen globaal worden onderverdeeld in 16 persoonlijkheidstypes. Ouders die begrijpen wat voor type hun kind is, kunnen daardoor ook beter omgaan met specifieke karaktertrekjes en de manier waarop hij reageert. Dat helpt bovendien om het beste in je kind naar boven te halen.

“Wie wil er een liedje kopen, wie wil er een liedje kopen?”, zingt de vierjarige Sterre op de vrijmarkt in Amsterdam. Ze trekt veel aandacht met haar hoge stemmetje waarmee ze vol overgave ‘Als de lieve lente komt’ vertolkt. “Als je later beroemd bent, krijg ik wel een handtekening van je, hè?”, zegt één van de bezoekers die haar een euro toestopt. Ze glimlacht breed en rent vervolgens weg om haar geld onmiddellijk weer uit te geven aan nog meer verregende knuffelbeesten.

Niet te vermurwen

Pieter, het zesjarige broertje van Sterre, piekert er niet over om te gaan zingen. Hij zit geduldig op zijn kleedje zijn knikkers te rangschikken en verzint welke prijs hij er voor wil hebben. Omdat het echt hele mooie knikkers zijn, heeft hij besloten er één euro per stuk voor te vragen. “Dat kan echt niet, hoor,” zegt een moeder wier dochtertje staat te dralen voor Pieters knikkers. “Je vraagt veel te veel. Voor een euro moet je mijn dochter een hele zak met knikkers geven.”

Maar Pieter is niet te vermurwen. Hij heeft deze prijs niet zomaar vastgesteld en wenst niet te onderhandelen. Hij verdient liever niks dan dat hij zijn prijs aanpast. Gelukkig vindt hij een paar kopers en kan ook hij zijn geld besteden op de vrijmarkt. Dit doet hij weer uiterst zorgvuldig. Zonder dat zijn moeder het in de gaten heeft, staat hij uitgebreid te onderhandelen met een van de koopmannen. Daarna komt hij trots terug met een enorme kandelaar. “Kijk eens mam, dit is voor jou”, zegt hij tegen zijn moeder en overhandigt haar het geschenk.

Verschillende kinderen

Dat Pieter en Sterre twee totaal verschillende kinderen zijn, moge duidelijk zijn. Sterre is theatraal, impulsief en aanhankelijk. Pieter daarentegen is rationeel, ingetogen en erg gesteld op duidelijkheid. Het is een slim ventje dat graag leert. Toen hij vier werd, besloten zijn ouders hem naar een montessorischool te sturen. Met dit systeem zou hij zijn eigen tempo goed kunnen bepalen en zich niet hoeven te vervelen. Maar niets bleek minder waar. Pieter gedijde helemaal niet in het vrije montessorisysteem. Hij begreep niet goed wat er van hem verwacht werd en ergerde zich aan het feit dat de grootste schreeuwers de meeste aandacht kregen van de juf.

“In het begin dacht ik nog: hij moet gewoon wennen”, zegt Els Gielen, de moeder van Pieter. “Maar toen hij na een paar maanden nog steeds met tegenzin naar school ging, begon ik me toch zorgen te maken. Ik vroeg me af of we iets verkeerds deden en hoe we hem konden helpen gelukkiger te zijn.”

Je kind begrijpen

Een deel van de oplossing vonden Els en haar man in ‘Ieder kind is uniek’, een boek dat ouders inzicht geeft in de verschillende persoonlijkheidstypen die kinderen en volwassenen kunnen hebben. Het boek is gebaseerd op de Myers-Briggs Type Indicator (MBTI), een model dat mensen – grof gezegd – indeelt in zestien persoonlijkheidstypes. De Myers-Briggs Type Indicator wordt al veel gebruikt in het bedrijfsleven om personeel te testen, en is nu volgens het boek ook bruikbaar bij kinderen. De gedachte is dat als een ouder weet wat voor type zijn kind is, hij of zij ook beter snapt hoe het functioneert. Zo geeft het model bijvoorbeeld inzicht in de reden waarom kinderen ruzie met ouders maken en in de manier waarop kinderen nieuwe dingen leren. Ook verklaart het waarom sommige kinderen veel netter zijn dan andere of langer stil kunnen zitten. Ouders die deze unieke manier van functioneren van hun kind begrijpen, kunnen het beter helpen om uit te groeien tot zichzelf, zonder dat ze zich laten leiden door stereotype beelden die door de maatschappij of door andere ouders maar al te graag aan kinderen worden opgelegd.

Van schamen naar waarderen

En die beelden zijn hardnekkig. Wie kent ze niet, de ouders die met een licht geërgerde trek op hun gezicht tegen hun kinderen zeggen: ‘Je hoeft toch niet verlegen te zijn?’. De schaamte waarmee sommige ouders vertellen dat hun kind zo van schoonmaken houdt, of van sommetjes maken. ‘Nou, hij heeft het niet van mij', roepen ze dan en ze denken: 'zo saai ben ik niet'. Als ouders hun kind eigenschappen opleggen die niet stroken met diens natuurlijke aard, zeggen ze eigenlijk: ik vind het niet goed zoals jij bent. Het boek ‘Ieder kind is uniek’, legt uit hoe ouders juist de uniekheid van hun kind kunnen ontdekken en hoe ze die het beste tot haar recht kunnen laten komen. Lukt dat, dan voelt een kind zich gewaardeerd en is het ook veel makkelijker voor hem om zich te houden aan de regels die ouders nu eenmaal moeten stellen. Voelt het kind zich gewaardeerd, dan zal het later als volwassene ook beter in staat zijn om zichzelf discipline op te leggen.

Carl Jung

Na de problemen van Pieter op de montessorischool, besloten zijn ouders hem van school te halen en naar een school te sturen met klassikaal onderwijs. Deze tamelijk drastische beslissing konden zij relatief makkelijk nemen, doordat zij via MBTI hadden kunnen achterhalen wat voor een type Pieter is. Hij heeft behoefte aan regels en duidelijkheid, maar dat hij heel rationeel met dingen omgaat, speelt ook een rol. Dat kan er soms toe leiden dat hij harteloos lijkt. “Hou eens op met dat stomme gezeur”, riep Pieter zijn buurjongetje toe, die uit het raam hing en aan één stuk door zijn naam riep. Pieters moeder legde hem uit dat ze het zich best kon voorstellen dat hij vond dat het kind zeurde, maar dat het handiger is om dat op een andere manier te zeggen.

“Dat soort sociale vaardigheden moet je een rationeel kind als Pieter meer bijbrengen dan een kind dat van nature bang is om anderen te kwetsen”, aldus Els. “Wij zijn dan ook blij dat de school waar hij nu op zit niet alleen gestructureerd is, maar ook veel doet aan toneel, muziek en andere expressievakken. Dat is goed voor Pieters sociale vaardigheden.”

Vier dimensies

De Myers-Briggs methode is deels gebaseerd op theorieën van de psycholoog Carl Jung (1875-1961) en onderscheidt vier dimensies: introvert (I) – extravert (E), iNtuïtief (N) – sensing (S), feeling (F) – thinking (T) en judging (J) – perceiving (P).

Pieter is volgens de Myers Briggs Type Indicator waarschijnlijk een ISTJ. Dat wil zeggen dat hij introvert is (I), gedetailleerd zijn omgeving waarneemt, ofwel ‘sensing’ (S), beslissingen neemt op rationele grondslag ofwel ‘thinking’ (T) en iemand is die graag van te voren weet wat er gaat gebeuren ofwel ‘judging’ (J). Zijn zusje is waarschijnlijk het tegenovergestelde type. Zij is een ENFP. Dat staat voor: extravert (E), iNtuïtief (N), wat wil zeggen dat zij de gegevens die zij waarneemt als uitgangspunt neemt om daar vervolgens op voort te borduren. Ze is ook ‘feeling’ (F), wat betekent dat zij haar beslissing neemt op grond van haar gevoel en perceiving (P); wat wil zeggen dat zij het leven op zich laat afkomen. Ieder persoonlijkheidstype is volgens MBTI opgebouwd uit vier van de bovengenoemde dimensies. Dat levert dus zestien verschillende combinaties op waarvan Pieter en Sterre er twee zijn.

Hulpmiddelen

Stimuleren waar mensen goed in zijn, dat is de gedachte achter MBTI. Het persoonlijkheidstype wordt daarbij als hulpmiddel gebruikt. Maar het is absoluut niet de bedoeling dat het type wordt gebruikt om het kind een stempel te geven waar hij of zij de rest van zijn leven niet meer van afkomt. Je moet altijd openstaan voor verandering en altijd goed blijven observeren. De vier dimensies zijn hulpmiddelen om dat gedrag in kaart te brengen. En dan nog is het niet makkelijk. Want bij het vaststellen van een persoonlijkheidstype gaat het om een voorkeur voor een bepaald soort gedrag.

Dat wil niet zeggen dat je het gedrag dat niet tot je voorkeur behoort, nooit vertoont. Introverten kunnen zich bijvoorbeeld ontpoppen tot fantastische sprekers of cabaretiers. En perceivers kunnen zichzelf best aanleren om goed te plannen wanneer hun werk of gezin daar om vraagt. Het persoonlijkheidstype is nooit een excuus voor ouders of kind om iets níet te doen. Een kind dat een sterke behoefte aan vrijheid heeft, zal toch met regels moeten leren omgaan. En het feit dat een kind een intuïtief type is, wil niet zeggen dat hij spelfouten mag maken omdat hij nu eenmaal niet zo op details let. Lieven Cornelis van Alert Management Consultants, die al jarenlang in opdracht van bedrijven MBTI-certificatie­trainingen geeft, vergelijkt het persoonlijkheidstype vaak met links- of rechtshandigheid. “Als je links bent, wil dat helemaal niet zeggen dat je met rechts niks kan. Wel is het zo dat je, zeker als het er op aankomt, een voorkeur hebt voor een bepaalde kant.”

Ouders die het MBTI-type van hun kind snappen, begrijpen ook beter waarom het op het ene gebied meer succes of problemen heeft dan op het andere. Met die kennis kunnen problemen efficiënter worden aangepakt en successen beter opgepakt. Bovendien geeft de theorie inzicht in het functioneren als ouder. Wat zijn sterke en zwakke plekken en hoezeer verschillen ouders daarin van hun kinderen? Voor wie zich daar eenmaal van bewust is, wordt het opvoeden misschien wel een stuk gemakkelijker.

Veel aandacht

Was het Pieter waar Els en haar man zich aanvankelijk het meest zorgen over maakten, in de praktijk blijkt met name Sterre lastig als het om opvoeden gaat. “Sterre is een veel confronterender type”, zegt Els. “Waar Pieter genoeg heeft aan een paar duidelijke, goed beredeneerde regels, heeft Sterre de neiging om die regels voortdurend aan haar laars te lappen, ook al leg je nog zo goed uit waarom je die regel hebt ingesteld.” Sterre, een uitgesproken extravert kind, handelt eerst en denkt achteraf pas na over de consequenties. Als daar iets van wordt gezegd, heeft ze al gauw de neiging om daar heel dramatisch op te reageren. Omdat ze een echte ‘feeler’ is, trekt ze zich zaken persoonlijk aan. Ze is dus snel gekwetst. Els: “Je moet oppassen dat het negatieve gevoel over dat dramatische gedrag niet gaat overheersen. En je moet oppassen dat je er niet voor zwicht. Sterre is een meisje dat je heel strak moet houden, anders neemt ze een loopje met je.” 

Maar Els is er zich ook erg van bewust dat je Sterre niet moet verstikken met regels. “Ik hanteer bij haar soms een ruimere marge dan bij Pieter, maar heb wel duidelijk in mijn hoofd: tot hier en niet verder. Ik vind namelijk wel dat er ruimte moet zijn voor haar theatrale, impulsieve gedrag dat zich natuurlijk niet alleen op een negatieve manier uit. Ik probeer me dan ook zoveel mogelijk op dat leuke aspect – zingen, toneelstukjes doen, gekke spelletjes verzinnen – te concentreren en ervoor te zorgen dat ze niks tekort komt op knuffelgebied. Die aandacht, daar draait ze op, dat is haar motor.”

Vier redenen waarom kinderen stout zijn

Kinderen zijn om verschillende redenen stout. Toch hebben al die redenen vaak één grote gemeenschappelijk deler: het gevoel dat er niet tegemoet wordt gekomen aan een behoefte. Aangezien er per type uiteenlopende behoeften zijn, kan begrip van de persoonlijkheidsverschillen helpen om met ongepast gedrag om te gaan. Aan dit gedrag kunnen diverse redenaties vooraf gaan:

  • Kinderen met een SP-combinatie redeneren waarschijnlijk als volgt: ‘Ik verdraag het niet dat ik de hele tijd in de gaten wordt gehouden en mij verteld wordt wat ik moet doen. Ik doe wat ik wil, wat ze ook zeggen’ (behoefte: vrijheid).
  • Kinderen met een SJ-combinatie zullen eerder zó redeneren: ‘Ik weet niet wat er van mij verwacht wordt. Ik ga hun grenzen testen tot ik die grenzen vind die echt standhouden’ (behoefte: veiligheid).
  • De redenatie van kinderen met een NT-combinatie komt hierop neer: ‘Hun regels slaan nergens op waarom zou ik er aandacht aan besteden?’ (behoefte: begrijpen).
  • En kinderen met een NF-combinatie redeneren in de trant van: ‘Ze houden niet echt van mij, dus maakt het niet uit hoe ik me gedraag. Misschien zullen ze aandacht aan mij beginnen te besteden als ik hen kwets’ (behoefte: affectie).

Vier manieren waarop de verschillende types leren

  • Kinderen met een SP-combinatie houden van plezier en zijn echte durvers. Ze zijn niet echt geïnteresseerd in intellectuele zaken. Voor hen ligt het plezier in het doen, en het belangrijkste moment is nu. Ze leren het best door actie en praktische ervaring.
  • Kinderen met een SJ-combinatie zijn plichtbewust en verantwoordelijk. Ze bloeien op bij structuur en voorspelbaarheid. Ze hebben vaak goede studiegewoonten en hebben een goed geheugen. Ze leren het best als het materiaal stap voor stap wordt gepresenteerd en als ze tijd hebben om te plannen en voor te bereiden.
  • Kinderen met een NT-combinatie zijn nieuwsgierig en analytisch. Deze ernstige kleine wetenschappers willen begrijpen hoe het heelal in elkaar zit. Ze ­leren het best als ze een probleem hebben om op te lossen of als de leraar beknopte, goed doordachte verklaringen heeft.
  • Kinderen met een NF-combinatie hebben inzicht en zijn gericht op mensen. Ze willen dat wat ze leren een verschil maakt. Het zijn vaak vaardige sprekers en ze leren het best als ze geloven in wat ze doen en als ze warmte en zorg in de klas voelen.

Ontdek het persoonlijkheidstype

Hieronder worden vier paren van tegengestelde persoonlijkheidskenmerken vermeld. Noteer één punt voor de vragen die met ‘ja’ beantwoord worden en tel per kenmerk het totaal aantal punten op. Scoort een kind vaker op bijvoorbeeld de introvert- dan op de extravertvragen, dan is hij of zij eerder naar binnen dan naar buiten gekeerd. Let wel: de test geeft alleen richtlijnen. Pin een kind niet vast op een bepaald type, maar blijf observeren.

Extravert

Merk je dat je kind:

  • snel handelt, soms zonder na te denken?
  • snel genoeg heeft van lange, trage karweitjes?
  • graag leert door te doen?
  • houdt van nieuwe activiteiten?
  • veel kletst?
  • emoties uit, zodra hij of zij die voelt?
  • graag dingen met anderen doet?
  • veel vriendjes heeft?
  • het belangrijk vindt wat anderen van hem denken?

Introvert

Merk je dat je kind:

  • eerst nadenkt en dan pas handelt?
  • gedurende lange tijd geduldig speelt?
  • graag leert door te lezen?
  • dingen voor zichzelf houdt?
  • aarzelt om iets nieuws te proberen?
  • een paar goede vrienden heeft?
  • zijn eigen mening onafhankelijk van anderen bepaalt?
  • emoties opkropt?
  • behoefte heeft aan een stille ruimte om in te werken of spelen?

Sensing

Merk je dat je kind:

  • houdt van bekende activiteiten en routine?
  • wil weten wat de juiste manier is om dingen te doen?
  • nauwkeuring observeert en veel details onthoudt?
  • gemakkelijk dingen van buiten leert?
  • vraagt: 'Is dat echt gebeurd?'
  • houdt van kleurboeken?
  • graag dingen verzamelt?
  • graag met zijn of haar handen werkt?
  • kalm en geduldig lijkt?

Intuition

Merk je dat je kind:

  • graag nieuwe dingen leert?
  • graag anders is?
  • snel leert, maar details vergeet?
  • een levendige verbeelding heeft?
  • houdt van fantasierijke verhalen?
  • speelgoed gebruikt op een originele manier?
  • vaak dingen verliest?
  • snel van de ene nieuwe interesse naar de andere gaat?
  • bij vlagen werkt en speelt?

Thinking

Merk je dat je kind:

  • vaak 'Waarom?' vraagt?
  • met klem logische verklaringen vraagt?
  • verontrust raakt als iemand onrechtvaardig behandeld wordt?
  • dingen graag in ordelijke patronen rangschikt?
  • meer interesse heeft voor ideeën dan voor mensen?
  • vastberaden bij zijn mening blijft?
  • niet op zijn gemak lijkt bij affectie?
  • wil dat er spelregels worden vastgelegd en dat iedereen zich daaraan houdt?
  • graag geprezen wil worden, omdat hij iets op een bekwame manier heeft gedaan?

Feeling

Merk je dat je kind:

  • graag over mensen praat of leest?
  • geprezen wil worden, omdat hij om anderen geeft?
  • verontrust raakt als iemand ongelukkig is?
  • verhalen op een expressieve manier tot in de kleinste details vertelt?
  • tactvol probeert te zijn, zelfs als dat betekent dat hij moet liegen?
  • meer interesse toont in mensen dan in ideeën?
  • het meestal eens is met de mening van zijn vrienden?
  • graag wil horen dat je van hem houdt?
  • goed kan omgaan met andere kinderen, leerkrachten, familieleden?

Judging

Merk je dat je kind:

  • graag weet wat er gaat gebeuren?
  • weet hoe de dingen zouden moeten zijn?
  • graag keuzes maakt?
  • eerst werkt en dan pas speelt?
  • zichzelf discipline oplegt?
  • duidelijke doelen heeft?
  • uitgesproken opvattingen heeft?
  • zijn kamer ordelijk houdt?
  • de baas wil zijn?

Percieving

Merk je dat je kind:

  • houdt van spontaniteit?
  • nieuwsgierig is?
  • graag nieuwe ervaringen en ideeën test?
  • van werk een spel maakt?
  • te veel van zichzelf eist?
  • zich goed aanpast aan veranderende omstandigheden?
  • voor alles openstaat?
  • het niet erg vindt als dingen niet op hun plaats staan?
  • alles wil begrijpen?

Meer informatie

'Ieder kind is uniek’ – Lavonne Neff, Uitgeverij Alfred Cornelis, ISBN 90 76857 06 7
Nurture by Nature – Understand your child’s type and become a better parent’ – Paul D. Tieger en Barbara Barron Tieger, Uigeverij Little, Brown and Company, ISBN 0 316 84513 2

Zie ook: www.alertmc.com en www.personalitytype.com
 

Reageer op artikel:
Kwestie van karakter: het ene kind is het andere niet
Sluiten