Sabine van der Spoel Mentale gezondheid gisteren, 13:02

Leestijd: 6 minuten

Jeugdzorgbestuurder zag 15-jarige vastlopen: ‘We bieden jongeren soms gewoon de verkeerde hulp’

Een lange wachtlijst, een diagnose die niet past, een behandelaar die weer wisselt. Volgens Steunpunt Avalon-bestuurder Noa van Hagen disfunctioneert het systeem van de jeugdzorg. “Ik vraag me weleens af: zijn de jongeren nou zo complex, of is de zorg zo complex?”

Een systeem dat niet aansluit

Als oprichter van Steunpunt Avalon, een ontmoetingsplek voor jongeren die worstelen met psychische problemen, ziet Van Hagen dat het in de jeugdzorg regelmatig misgaat in de verbinding tussen professionals en jongeren. “Het lukt vaak niet om aansluiting te vinden bij jongeren, en daardoor voelen zij zich vaak alleen en onbegrepen.”

Dat gebrek aan aansluiting heeft volgens Van Hagen onder andere te maken met een cultuur binnen de reguliere jeugdzorg, waarin de professionele status van hulpverleners een rol speelt. Ze noemt het zelf ‘professionele arrogantie’: het idee dat je als hulpverlener meer te zeggen hebt dan de jongere tegenover je. “Dat is een heel onnatuurlijk vertrekpunt. Hierdoor wordt het juist moeilijker om contact te leggen.”

Een andere focus

Volgens Van Hagen ligt de focus binnen de jeugdzorg vaak op klachten en problemen. Hulpverleners kijken ook heus naar de kwaliteiten van iemand, maar dit gebeurt echter nog te weinig. Door die aan te spreken, kan een jongere weer ervaren wat hij of zij wél kan. “En dat betekent niet dat we diagnoses niet serieus moeten nemen. Deskundige professionals kunnen veel betekenen voor een jongere, maar we moeten ook naar hun krachten en kwaliteiten kijken”

Ze vertelt over een 15-jarige jongen die als ‘ongemotiveerd’ werd gezien en al een half jaar op een zogenoemde ‘perspectiefloze groep’ zat, ver van zijn familie en vrienden vandaan. “Ik vroeg me af: is die jongen nou gedemotiveerd, of bieden we hem de verkeerde dingen aan?”

Van Hagen legde contact met hem en nam hem met Avalon mee op een zogenoemde herstelweek, waarbij de focus ligt op het motiveren en begrijpen van de jongeren. “Na die herstelweek wilde een woongroep bij zijn familie in de buurt hem opeens wel aannemen, omdat hij weer gemotiveerd was. Perspectief ontstaat niet vanzelf, soms moet je hard je best doen om dat te creëren.”

Daarnaast sluit de jeugdzorg volgens Van Hagen niet altijd goed aan op jongeren met meerdere hulpvragen tegelijk. “Ik vraag me weleens af: zijn de jongeren nou zo complex, of is het zorgsysteem zo complex?” Ze ziet bijvoorbeeld jongeren met zowel een verslaving als ondergewicht die niet bij een verslavingskliniek terechtkunnen vanwege hun lage BMI, terwijl eetstoornisklinieken niet altijd verslavingsproblematiek kunnen behandelen. Zo vallen jongeren tussen wal en schip.

Meer dan alleen een professionele rol

Ook professionals in de jeugdzorg kunnen volgens Van Hagen meer doen dan ze soms denken, maar ze zijn volgens haar geregeld bang om te betrokken te raken. Ze vrezen bijvoorbeeld dat ze mogelijk grenzen overschrijden. “Maar als je geen contact maakt, kun je iemand niet motiveren. Bovendien weten hulpverleners vaak niet hoeveel ruimte ze eigenlijk hebben om contact te maken met jongeren.” 

Daarbij is het volgens de bestuurder belangrijk dat hulpverleners zich niet verschuilen achter hun professionele rol, maar ook als mens contact maken. Dat vraagt om oprecht luisteren, jezelf durven laten zien en erkennen dat je niet altijd alle antwoorden hebt. “Bij het leggen van contact moet je soms ook iets van jezelf blootgeven en niet alleen maar je professionele rol aannemen.” Dat betekent ook dat je niet moet doen alsof je alle antwoorden hebt. “Je kunt ook gewoon zeggen: ik weet het niet, zullen we het samen uitzoeken?”

Ook wanneer een situatie vastloopt, wil Van Hagen dat professionals blijven zoeken naar mogelijkheden. “Leg je ergens niet bij neer, maar blijf zoeken naar kansen. En als je die even niet ziet, ga dan met elkaar in gesprek over hoe die kansen dan misschien wel gecreëerd kunnen worden.”

Vertrouwen geven

Naast contact maken is vertrouwen geven belangrijk, juist óók bij jongeren die gevaarlijk gedrag vertonen. “Ik zie veel jongeren bij wie mensen echt op hun lip zitten, omdat ze zo angstig zijn geworden. Dat is soms ook wel begrijpelijk, want die jongeren kunnen echt enge dingen doen, zoals langs het spoor lopen.”

Zo herinnert Van Hagen zich een 16-jarig meisje dat zichzelf regelmatig in gevaar bracht bij een brug. Toen zij bij haar betrokken raakte, besloot ze haar niet alleen vanuit het gevaar te benaderen. “Een van de eerste dingen die ik tegen haar zei, was: wat ben jij leuk! Het komt wel goed met jou. Dat bleef ik herhalen en dat heeft zoveel impact op haar gemaakt dat ze bijna ging denken: misschien klopt dat wel.” Volgens Van Hagen kan zo’n andere benadering een jongere helpen om ook anders naar zichzelf te kijken.

De rol van ouders

Ook ouders hebben volgens Van Hagen een belangrijke rol. Hoewel ouders vaak bij de zorg voor hun kind worden betrokken, gebeurt dat volgens haar niet altijd voldoende of doeltreffend. “Maar je hebt wel invloed op jezelf en van daaruit heb je invloed op de zorg en op je kind.” Volgens haar komen veel jongeren uit gezinnen waarin ouders zelf met problemen worstelen, zoals onzekerheid, financiële druk of onverwerkte trauma’s. Die achtergrond blijft volgens haar vaak onderbelicht. “Daar gaat het vaak niet over, het gaat alleen over de problemen van het kind.”

Vanuit die gedachte startte Van Hagen Avalon Ouders, waar ouders elkaar kunnen ontmoeten en ervaringen kunnen delen. Uiteindelijk wil ze hen ook helpen om naar hun eigen aandeel te kijken. Niet om met de vinger te wijzen, maar omdat juist daar volgens haar de mogelijkheid ligt om iets te veranderen. “Ik wil geen praatgroep. Ik wil een herstelgroep.” Zo kunnen ouders volgens Van Hagen niet alleen zelf stappen zetten, maar ook hun kind beter helpen.

Geschreven door Sabine van der Spoel

Ze zeggen dat je je nooit 100 procent kunt voorbereiden op het ouderschap, maar tegen beter weten in doet Sabine toch een poging. Wat zijn de voor- en nadelen van gentle parenting? En hoe houd je het ook een beetje leuk voor jezelf? Hoewel ze zelf nog geen kinderen heeft, blijkt haar zoektocht naar antwoorden een onuitputtelijke bron van inspiratie voor de artikelen die ze schrijft voor J/M Ouders. Als ze niet achter haar laptop zit om te schrijven, gaat ze graag naar concerten en de bioscoop, maakt ze een relaxte wandeling door het bos of is ze haar volgende reis aan het plannen.

Reacties