Sabine van der Spoel
Sabine van der Spoel Opvoeden vandaag, 
Leestijd: 7 minuten

Pedagoog Meta Kierkels waarschuwt voor deze valkuil bij ‘nee’ zeggen: 4 tips die ouders helpen

‘Nee’ zeggen tegen je kind kan lastig zijn, zeker als je zoon of dochter vervolgens boos of verdrietig wordt. Toch is het volgens pedagoog Meta Kierkels juist belangrijk voor de ontwikkeling van het kind om het wél te doen.

Pedagoog Meta Kierkels ziet weleens dat ouders hun 'nee' afzwakken als ze zien dat hun kind teleurgesteld is. "Je ontneemt je kind daarmee de kans om te leren omgaan met frustratie."
Pedagoog Meta Kierkels ziet weleens dat ouders hun ‘nee’ afzwakken als ze zien dat hun kind teleurgesteld is. “Je ontneemt je kind daarmee de kans om te leren omgaan met frustratie.” Bron: eigen beeld

Lastig voor ouders

‘Nee’ zeggen is als ouder natuurlijk nooit leuk, en pedagoog Meta Kierkels snapt goed waarom dit voor ouders vaak lastig is om te doen. “Als ouder ben je ingebouwd om te reageren op het verdriet van je kind. Bij het ‘nee’ zeggen kan het voelen alsof je dat verdriet dan zelf veroorzaakt. Dat voelt heel onnatuurlijk.”

Daarnaast leven we in een maatschappij waarin we graag willen dat alles leuk is. “Als je kind dan gaat huilen, voelt dat als iets dat niet goed is gegaan. Ouders hebben bovendien vaak het gevoel dat ze falen als hun kind boos of gefrustreerd is.”

Een leermoment

Het mag voor ouders dan onwennig voelen om ‘nee’ tegen hun kind te zeggen, maar het is belangrijk dat ze het wel doen. “Je kind leert dan dat het leven vol dingen zit die niet te veranderen zijn. Het leert zo om veerkrachtig te worden.”

Kinderen moeten ermee om leren gaan dat niet alles altijd kan, maar dat is iets wat tijd kost. “Het vraagt om rijping van het brein en de emotieregulatie. Een kind moet ervaren dat er soms ‘nee’ wordt gezegd en dat het daarna ook weer goed komt.”

Leren omgaan met teleurstellingen

“Door ‘nee’ te zeggen, leren kinderen omgaan met teleurstellingen. Een kind voelt eerst frustratie en probeert de situatie te veranderen: het protesteert, onderhandelt of wordt boos. Pas als het ervaart dat er niets aan te veranderen valt, kan er verdriet komen. Die tranen zijn dan geen mislukking, maar juist het moment waarop een kind zich aanpast aan iets wat het niet kan veranderen. Het kan dan veerkracht ontwikkelen.

Een kind ontwikkelt veerkracht langzaam, door alle ervaringen die het vanaf de geboorte opdoet. “Kinderen leren gaandeweg dat ze de wereld niet naar hun hand kunnen zetten, maar leren ook dat de wereld niet vergaat als iets niet kan. Het kan wel frustrerend zijn, maar ze leren er ook van.”

Begrip tonen

Een groot misverstand over ‘nee’ zeggen is dat het altijd streng moet gebeuren. Je kunt volgens Kierkels als ouder heel goed begrip tonen in situaties waarin je ‘nee’ zegt. “Een grens aangeven en je eigen gevoel hoeven elkaar niet tegen te spreken”, stelt ze. “Het begint met een relatie. Een ‘nee’ komt het best aan als je kind voelt dat je aan zijn kand staat. Daarna helpt onderscheid maken tussen grens en gevoel. De grens gaat over wat er niet kan. Een kind wil bijvoorbeeld sandalen aan, maar het moet dichte schoenen dragen. Vervolgens gaat het gevoel over wat het kind ervaart.”

Als ouder kun je in zo’n situatie erkennen dat iets niet leuk is. “Je kunt dan zeggen: ‘Je vindt je sandalen heel mooi en het zou zo fijn zijn als je daarmee naar buiten kon, maar dat kan nu niet, en dat is jammer’.” Daarnaast is het belangrijk om nabijheid te bieden. “Blijf bij je kind op het moment dat het moeite heeft met de situatie. Maak oogcontact, pak het even bij je op schoot of hurk erbij en toon begrip door te benoemen wat je ziet.”

Een ‘nee’ afzwakken

In de praktijk ziet de pedagoog nog weleens dat ouders hun ‘nee’ afzwakken wanneer ze zien dat hun kind er teleurgesteld op reageert. “Ze zeggen dan dingen als: ‘Dan mag je morgen je sandalen aan’. Maar daarmee zeg je eigenlijk tegen je kind dat het niet hoeft te voelen wat het op dat moment voelt. Je ontneemt hem of haar daarmee de kans om te leren omgaan met frustratie. Wat belangrijk is, is dat je je realiseert dat je een kind niet beschadigt door ‘nee’ te zeggen.”

‘Nee’ zeggen en het verdriet van je kind verzachten hoeven volgens de pedagoog niet tegenover elkaar te staan. Het is juist goed om je kind te troosten en begrip te tonen voor zijn of haar gevoelens. “Er is niets mis met de wens om het verdriet van je kind te willen verzachten”, stelt ze. “Dat is juist een manier waarop je liefde kunt tonen, en dat moet je vooral blijven doen!”

Het supermarktscenario

Voor ouders kan het vaak al lastig genoeg zijn om bij hun ‘nee’ te blijven als hun kind er thuis boos of verdrietig op reageert. In een openbare ruimte, zoals in de supermarkt of speelgoedwinkel, is dit vaak nog lastiger. “Het is echt een maatschappelijk ding”, weet Kierkels. “Als ouder voel je de blikken van anderen en dan gaat je eigen alarm af. Daardoor ga je misschien sussen, toegeven of iets afkopen, maar daarmee help je je kind niet om veerkracht te leren in een openbare ruimte.” De pedagoog stelt dan ook dat ouders het niet als hun taak moeten zien om het schreeuwen zo snel mogelijk te stoppen. “De taak is dan om de rustige volwassene te zijn die er voor het kind is, ongeacht wie er allemaal meekijkt.”

In een openbare ruimte voelt een ouder zich al snel bekeken, maar omstanders kunnen zich meestal prima voorstellen hoe lastig zo’n situatie is. “Omstanders weten vaak heel goed dat een peuter zichzelf soms even niet in de hand heeft. Zo’n kind schreeuwt niet per se tegen de ouders, maar reageert zo omdat het overspoeld is. Het brein van een peuter kan simpelweg nog niet twee gevoelens tegelijk aan: én de frustratie én de wens om het goed te doen. Het moet een van de twee kiezen.” 

Het zou dan ook fijn zijn als de omgeving begrip toont voor de ouder. “Een kind opvoeden doe je niet alleen. Hoe meer steun ouders ervaren, hoe makkelijker het wordt om een ‘warme nee’ vol te houden. Iemand zou kunnen zeggen: ‘Het valt niet mee, maar wat doe je het goed’, of ‘Ik ken dit, we hebben dit allemaal meegemaakt’. Ik denk dat we elkaar daarin wat meer kunnen ondersteunen.”

Begripvol ‘nee’ zeggen

Een van de misverstanden die Kierkels in de praktijk ziet, is dat ‘nee’ zeggen altijd streng moet gebeuren. “We denken vaak dat we moeten kiezen: óf we zeggen overal ‘ja’ tegen en laten ons kind kiezen, óf we zijn streng en zeggen overal ‘nee’ tegen.” En dat terwijl er ook wel iets middenin zit. “Een ‘nee’ kan ook heel liefdevol en warm zijn.” Als voorbeeld noemt de pedagoog dat je ook ‘nee’ kunt zeggen door jezelf op ooghoogte van het kind te brengen of door een arm om hem of haar heen te slaan. “Het hoeft niet streng of hard te zijn.”

Daarnaast is het heus niet nodig om ‘nee’ te gaan zeggen in situaties waarin een ‘nee’ eigenlijk niet nodig is. “Veerkracht ontstaat niet door het aantal keren dat je ‘nee’ zegt, het is geen spier die je traint. Die momenten hoef je als ouder dus niet bewust te organiseren.”

Kierkels wil ouders meegeven om niet te hard van stapel te lopen met hun ‘nee’. “Het hoeft ook niet perfect te zijn. Als je zelf moe bent, hoef je niet overal ‘nee’ op te zeggen, dat kun je ook niet volhouden. Wees dus ook mild voor jezelf. En onthoud, als je wel ‘nee’ zegt, dat tranen geen beschadiging zijn. Het is een groeikans. Je kind is bezig met zich aan te passen aan de wereld en jij helpt het daarmee.”

Meta Kierkels is pedagoog en begeleidt ouders van jonge kinderen. Meer informatie op vind je op haar website.

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.

Sabine van der Spoel
Geschreven door Sabine van der Spoel

Ze zeggen dat je je nooit 100 procent kunt voorbereiden op het ouderschap, maar tegen beter weten in doet Sabine toch een poging. Wat zijn de voor- en nadelen van gentle parenting? En hoe houd je het ook een beetje leuk voor jezelf? Hoewel ze zelf nog geen kinderen heeft, blijkt haar zoektocht naar antwoorden een onuitputtelijke bron van inspiratie voor de artikelen die ze schrijft voor J/M Ouders. Als ze niet achter haar laptop zit om te schrijven, gaat ze graag naar concerten en de bioscoop, maakt ze een relaxte wandeling door het bos of is ze haar volgende reis aan het plannen.

Reacties