Marloes Graat Leeftijd gisteren, 16:07

Leestijd: 6 minuten

Sara de Monchy over De rolverdeling: ‘Ik denk dat de musicalrol die je kind nu speelt, meebepaalt hoe zijn latere leven eruitziet’

Elke ouder van een kind in groep acht herkent het: de hoop dat je kind de felbegeerde rol krijgt die hij of zij wil en dat moment in de spotlights. Podcastmaker Sara volgde een jaar lang een groep acht klas tijdens hun musical en ontdekte dat achter elke rolverdeling een wereld schuilt van onbewuste ouderlijke verwachtingen en familiepatronen. Sterker nog: volgens haar bepaalt die ene rol soms mee of een kind later in het leven makkelijker in het licht durft te staan. “Ik was niet eens moeder van deze kinderen,” vertelt ze, “en toch stierf ik van trots bij de eind-opvoering.”

Je hebt een jaar lang meegelopen met de leerlingen van groep acht in Vlaardingen voor je podcast De rolverdeling. Wat zou jij ouders willen meegeven die hun kind zien worstelen als ze niet de musicalrol krijgen die ze zo graag willen, maar een rol die tegenvalt?

“Ik denk dat ouders zich moeten realiseren dat ze onbewust toch hun verwachtingen opleggen aan hun kind. Dat dat gewoon al supersnel gebeurt. Bij Maud zie je bijvoorbeeld hoe verwachtingen van eerdere generaties doorwerken in het hier en nu. Maud wilde supergraag de hoofdrol in de musical én ze wilde heel graag gymnasiumadvies. Toen ik met haar ouders ging praten, kwam ik erachter dat de moeder van Maud heeft geprobeerd om bij de studie geneeskunde binnen te komen, maar dat is nooit gelukt. De opa van Maud heeft dat óok geprobeerd en bij hem is dat ook niet gelukt.

Ik denk dat ouders niet weten wat er eigenlijk meespeelt in zoiets als: ‘Ik wil de hoofdrol in een musical’. Dat daar vaak zoveel ten grondslag ligt van eigen verwachtingen, van ouders en verwachtingen van hun ouders (opa’s en oma’s). Dus ik zou wel willen meegeven: denk eerst eens aan jezelf en wat jouw rol in de musical was? En of je dat, jouw wens, niet toch stiekem een beetje doorgeeft aan je kind. En luister echt naar je kind als hij niet blij is, vraag door waarom dat zo is en neem die gevoelens serieus.”

Sommige kinderen, zoals Yahya, praten nauwelijks tot het over de musical gaat. Wat doet het met je als maker als je zo’n kind eindelijk op ziet bloeien?
“Ik vond het fantastisch om te zien. Dat is voor mij ook het mooie aan theater: veel kinderen zeggen dat ze het niet leuk vinden, maar eigenlijk vinden veel kinderen dit waanzinnig. Dat zag ik ook bij Yahya. Hij had voor zichzelf de allerkleinste rol opgeschreven: volleyballer. En driekwart jaar lang dacht hij, dat hij niet meer kon.

Pas twee weken voor de eindvoorstelling trok hij aan de bel bij de juf: hij vond het wél leuk, hij wilde een grotere rol. Hij dacht steeds: wat heb ik nou weer verkeerd gedaan, ik heb toch gewoon de rol gekregen die ik zelf had opgeschreven? En toen, aan het einde, dacht hij opeens: nee, ik kan veel meer en ik wil veel meer, ik wil die dansjes doen!

Dat laat zien dat veel kinderen niet uit een omgeving komen waar theater of muziek vanzelfsprekend is. Daarom is een plek als school zo belangrijk: je kunt kinderen iets aanreiken waarvan ze zelf niet eens wisten dat ze ervan hielden. En dan denken ze opeens: oh my god, ik vind dit fantastisch. Maar daarvoor moet je wel naar school, om dingen te leren kennen die je in je dagelijks leven nooit zou tegenkomen.”

Je zegt dat kinderen soms hun eigen kansrijkheid niet kunnen verwoorden. Kun je een moment beschrijven waarop je dat heel direct voelde tijdens het maken van de podcast?

“Demy en Anaya zijn daar allebei hele sterke voorbeelden van. Bij Anaya zie je dat ze zoveel kan en zo slim is, maar dat ze nog niet in staat is om dat zelf onder woorden te brengen. Dat leert ze eigenlijk in de podcast. Wij hebben het steeds over kansenongelijkheid en dan gaan we er soms vanuit dat mensen zelf wel weten waar hun kansen liggen. Maar als er heel vaak tegen je gezegd wordt: dat je iets niet kan, hoe kan je dat dan zelf nog geloven?

Kinderen vinden het heel moeilijk om in zichzelf te geloven als de wereld tegen ze zegt dat ze iets niet kunnen. Daarom heb je mensen om je heen nodig die jouw kansrijkheid zien en je dat vertellen, voordat je het zelf gelooft. Bij Demy was dat haar vriendin en klasgenoot, die zei: ik denk dat jij de rol van de grappige serveerster kan spelen. Dat had Demy zelf nooit bedacht. Je hebt dus echt mensen om je heen nodig: een klasgenoot, een vriendin, een juf, mensen die jouw kansen zien.”

Als je terugdenkt aan de dag van de voorstelling zelf: wat deed het met je om deze kinderen, na een jaar van hoop en verwachtingen, eindelijk op het podium te zien staan?
“Het was een waanzinnige dag. Ik nam bewust weinig op, want Femke zei: vandaag gaat het niet om de podcast, dit gaat om ons en om ons afscheid. Ik mocht erbij zijn, maar niet de hele tijd met mijn microfoon overal bovenop zitten, dus deed ik de techniek, een fijne, praktische rol.

En toen ik ze zag spelen… het is een cliché, maar ze deden het echt zó goed. Demy had echt de lachers op hand, Yahya stond vooraan te dansen en Qing stal de sterren van de hemel. Maud en Anaya waren de grote sterren. Ik was zo trots. Ik dacht: ik ben niet eens moeder van deze kinderen: hoe moet het voelen als je dat wél bent? Dat je gewoon sterft van trots.”

Hoe denk jij nu over de vraag: bepaalt de rol in de eindmusical van groep acht ook de kansen in je verdere leven?
“Dat is een botte uitspraak, maar ik denk toch echt dat het klopt. Je hebt maar een paar herinneringen aan je basisschooltijd: en als een daarvan is dat je in het licht stond, dat er gelachen en geapplaudisseerd werd, dat mensen je schouderklopjes gaven met ‘wauw, wat was jij fantastisch’, dan is dat op je elfde een mega ding. Dat neem je mee voor de rest van je leven.

Ik geloof dat je dan later ook sneller in het licht durft te staan. Maar als je als kind buiten de boot viel, of meteen zei ‘ik doe wel de techniek, ik vind dat toch niet leuk’, terwijl je het stiekem wel had gewild, dan word je al snel ‘degene die de techniek doet’. En de kans is groot dat je dat op de middelbare school weer doet. Daar heb je dan echt guts voor nodig, om voor jezelf op te komen. Dus als je in die basisschoolperiode één keer echt gezien wordt, heb je daarmee een streepje voor in de rest van je leven denk ik.”

De podcast ‘De Rolverdeling’ luister je gratis in de NPO app of op Spotify.