Francis Bak-van Leeuwen Columns vandaag, 09:03

Leestijd: 5 minuten

Traumatherapeut Francis Bak: waarom de zomervakantie voor veel kinderen óók een periode van verlies is

Terwijl veel gezinnen deze zomer verhuizen, emigreren of opnieuw beginnen na een scheiding, ziet trauma- en gedragstherapeut Francis Bak hetzelfde patroon terug: kinderen verliezen vaak meer dan volwassenen beseffen, ook als de verandering positief lijkt.

Voor veel gezinnen is de zomervakantie het moment voor een nieuw begin, maar staan we stil bij wat een kind onderweg kwijtraakt?

Waarom juist de zomervakantie zoveel verandert voor kinderen

Al ruim dertien jaar in gesprekken met ouders ziet Francis Bak dat veel gezinnen de zomervakantie kiezen voor een nieuw begin. Juist in deze periode kiezen ouders ervoor om te verhuizen, te emigreren, uit elkaar te gaan of samen te gaan wonen met een nieuwe partner. We weten dat jaarlijks tienduizenden kinderen meemaken dat hun ouders uit elkaar gaan, honderdduizenden kinderen opgroeien in een samengesteld gezin, duizenden gezinnen verhuizen binnen Nederland of emigreren naar het buitenland. Dat de zomer hiervoor gekozen wordt, lijkt een logische keuze: er is meer tijd met elkaar of na de vakantie kan een kind goed beginnen op een nieuwe school.

Scheiding, verhuizing of samengesteld gezin: elk afscheid laat sporen na

Vaak zijn dit veranderingen waar bewust voor is gekozen en een kind kan zelfs zin hebben in de verandering die eraan komt, daardoor vergeten we als ouders gemakkelijk dat ook een mooie verandering iets kan kosten en dat niet elk verlies een begrafenis heeft.

Lieve papa en mama,

“Afgelopen zomer is er veel veranderd voor mij. Ik probeer vooruit te kijken en mee te lopen, maar soms voelt het alsof ik moet kiezen: tussen wie ik was en wie ik nu moet worden. Ik probeer te begrijpen wat er van mij verwacht wordt. Hoe ik moet zijn en waar ik nog pas. Ik luister goed, ik let op en pas mij aan. Er zijn momenten waarop ik mezelf herken in kleine dingen, zoals hoe ik lach en wat ik fijn vind. Er zijn ook momenten waarop ik mezelf kwijt ben, dan voelt het alsof ik ergens tussenin hang. Ik hoor je zeggen dat ik eraan moet wennen en dat het vanzelf goedkomt, maar er zijn dagen dat ik het liefst even zou stoppen met sterk zijn.”

Waarom kinderen hun verdriet vaak pas maanden later laten zien

Wanneer een kind huilt om een overledene, begrijpen we dat, maar wanneer een kind moe is na een grote verandering noemen we het wennen. Wanneer een kind boos reageert na een scheiding of de komst van een samengesteld gezin, vinden we het lastig gedrag. Wanneer een kind zich terugtrekt na een schoolwissel, denken we dat het tijd nodig heeft.

Wat als er daar iets anders onder zit? Wat als een kind meerdere hobbels tegelijk moet nemen? Een kind moet weer opnieuw ontdekken wie het is. Een kind voelt verdriet en gemis van het leven dat zo vertrouwd was. Er zijn kinderen die overprikkeld raken van alle nieuwe indrukken of spanning voelen rondom het onbekende.

Al deze veranderingen kunnen zorgen voor meer conflicten in een gezin. Ouders weten niet goed hoe ze moeten reageren op het veranderende gedrag van hun kind en een kind heeft het gevoel te moeten kiezen tussen het oude en nieuwe leven dat vooral leuk moet zijn.

Een vergeten gymtas is soms geen vergeten gymtas

Vorig jaar zomer zijn er ook veel kinderen een nieuw leven gestart. Velen hadden er zin in en ouders waren opgelucht. Dit waren kinderen die zich moeiteloos aanpasten, niet klaagden, niet huilden tot ze maanden later ontploften om iets kleins: een vergeten gymtas, een verkeerd broodje of een opmerking van een broer of zus.

De meeste ouders begrepen er niets van, want het ging toch zo goed? Kinderen beleven een grote verandering anders dan volwassenen. Kinderen leven meer in het hier en nu en lijken daardoor minder last te hebben van de verandering, totdat het in het hier en nu niet meer gaat.

Kinderen kunnen tegelijk blij én verdrietig zijn

Volwassenen brengen hun verdriet onder woorden en kinderen laten het zien in hun gedrag. Ze worden boos om de kleinste dingen, vooral op overgangsmomenten, zoals wanneer ze thuiskomen uit school. Er zijn kinderen die zich juist terugtrekken en vaker alleen willen zijn. Soms zie je het terug als ze terugvallen in leeftijd en bijvoorbeeld aanhankelijker zijn en alles samen met jou als ouder willen doen. Een kind kan ook opvallend braaf worden en gaan pleasen, of juist gaan clownen en overdreven grapjes maken.

Welke signalen ouders na een grote verandering niet moeten missen

Het is vaak lastig voor ouders om dit gedrag goed in te schatten, want ze zien ook een vrolijke kant. Dat enthousiasme is ook oprecht, maar het sluit het verdriet niet uit. Een kind kan blij zijn met een grotere slaapkamer en de oude slaapkamer missen. Een kind kan uitkijken naar een nieuwe plek en verlangen naar opa en oma en hun vriendjes. Een kind kan zich verheugen op een samengesteld gezin en missen hoe het vroeger was, toen ze hun ouder nog voor zichzelf hadden.

Wij volwassenen denken vaak in tegenstellingen. Wij zijn blij of verdrietig, of we hebben ergens zin in of geen zin in. Kinderen laten zien dat beide gevoelens naast elkaar kunnen bestaan. Juist daardoor wordt verlies na een grote verandering zo vaak gemist. Er is geen afscheidsceremonie, geen rouwkaart, geen moment waarop de omgeving zegt: “Wat verdrietig voor jullie”, sterker nog bij veel grote verandering wordt er zelfs gezegd: “Veel plezier”.

Kijken naar het gedrag van je kind

Na de zomervakantie gaat het gewone leven weer verder. De verhuisdozen worden uitgepakt, het nieuwe schooljaar begint en ouders kijken vooruit. Een kind kan nog maanden tot zelfs twee jaar bezig kan zijn om alle hobbels te overleven en afscheid te nemen van wie ze vroeger waren.

Dit vraagt iets van ouders om maandenlang te blijven kijken naar het gedrag van hun kind. Wat is er veranderd aan dit gedrag en waar kan dat vandaan komen? Vraag als ouder ook niet alleen: “Heb je het naar je zin?”, maar ook: “Wat mis je soms nog?” of “Als je even terug zou mogen, wat zou je dan het liefst nog één keer willen doen?”

Kinderen hebben geen oplossing nodig, maar vooral iemand die begrijpt hoe diep het verlies kan zijn van een leven dat niet meer bestaat. Pas wanneer dat grote verlies van het leven dat achter hen ligt gezien en erkend wordt, krijgt een kind weer ruimte om zich te hechten, zich veilig te voelen, nieuwe wortels te maken, zichzelf te blijven en echt te landen.

Musthaves van deze zomer volgens de redactie:

Geschreven door Francis Bak-van Leeuwen

Francis is trauma- en gedragstherapeut, expert in de impact van grote verandering op kinderen, ontwikkelaar van De Heldenreis Methode en auteur van boeken over kinderen en grote veranderingen. In haar werk begeleidt zij kinderen en ouders die te maken krijgen met ingrijpende veranderingen zoals emigratie, verhuizing, verlies, schoolwissels, samengesteld gezin of andere gebeurtenissen die het leven van een kind op zijn kop kunnen zetten.