Lisette Gerbrands Persoonlijke verhalen vandaag, 09:02

Leestijd: 5 minuten

Hoogleraar Susan Bögels: ‘Waarom je soms zo fel reageert op je kind, begint vaak in je jeugd’

Waarom reageren we soms zó fel op ons kind? Waarom voelen zoveel ouders zich onzeker, uitgeput of nooit goed genoeg, zelfs als alles aan de buitenkant goed lijkt te gaan? Volgens prof. dr. Susan Bögels, hoogleraar Family Mental Health & Mindfulness aan de Universiteit van Amsterdam, liggen de antwoorden vaak verrassend dicht bij onze eigen jeugd.

In haar nieuwe boek Parenting Ourselves laat ze zien hoe oude patronen uit onze kindertijd onbewust doorwerken in ons volwassen leven én in ons ouderschap. “Veel mensen denken dat het verleden voorbij is,” zegt ze. “Maar onze kinddelen leven nog altijd in ons voort. We onderschatten vaak hoe groot de impact van ook kleine jeugdervaringen kan zijn. Omdat we denken: ik ben nu volwassen, sterk, het is voorbij.”

Maar volgens haar werkt het menselijk brein anders. “Onze jeugdherinneringen leven door in ons. Ze kunnen in het heden ineens worden getriggerd door een situatie die ons, vaak onbewust, terugbrengt naar vroeger.” Juist de eerste jaren van ons leven zijn volgens haar enorm vormend. “Die ervaringen zitten diep opgeslagen. Ook als het geen grote trauma’s zijn. Dat kunnen subtiele dingen zijn: je niet gezien voelen, altijd flink moeten zijn, leren dat je geen fouten mag maken of je emoties moet wegstoppen. Kleine pijn wordt vaak niet serieus genomen. Maar die kan later wel zichtbaar worden in perfectionisme, onzekerheid, angst of voortdurend controle willen houden.”

Beschermingsmechanisme

Veel ouders herkennen dat gevoel: altijd alles goed willen doen, moeite hebben met loslaten of streng zijn voor zichzelf. Volgens Bögels ontstaan zulke patronen vaak al vroeg. “Perfectionisme kan de stem zijn van een geïnternaliseerde veeleisende ouder,” legt ze uit. “Die stem hebben we geleerd van ouders, leerkrachten of de cultuur waarin we opgroeiden.”

Maar daaronder zit vaak iets kwetsbaars. “Soms ontwikkelen we controle of perfectionisme omdat we ons als kind onveilig of niet gezien voelden. Door alles perfect te doen, hoopten we alsnog veiligheid of erkenning te krijgen.” Alleen werkt dat beschermingsmechanisme later vaak tegen ons. “Het put ons uit. En het maakt ons onzeker.” Ook onzekerheid zelf ziet ze anders dan veel mensen denken.

“Onzekerheid is eigenlijk een heel natuurlijk kindgevoel,” zegt ze. “Een kind dat onzeker is, zoekt steun, geruststelling en bescherming.” Maar wanneer een kind leert dat onzekerheid niet mag bestaan, bijvoorbeeld doordat gevoelens worden weggewuifd, kan dat later problemen geven. “Dan denken we als volwassenen dat we alles alleen moeten doen. Of juist dat we niets alleen kunnen.”

Innerlijke ouder

De kern van haar methode draait om een opvallend idee: ieder mens draagt een ‘innerlijke ouder’ in zich. “Net zoals we liefdevol voor onze kinderen zorgen, kunnen we dat ook leren doen voor de kwetsbare delen in onszelf.” Volgens Bögels is dat essentieel voor emotionele gezondheid. “Onze innerlijke kinderen willen gehoord, gezien en gerustgesteld worden.” Maar veel volwassenen doen juist het tegenovergestelde. “Wanneer we verdrietig of onzeker zijn, zeggen we vaak tegen onszelf: ‘Kom op, stel je niet aan.’ Terwijl we dat waarschijnlijk nooit tegen ons eigen kind zouden zeggen.” Emotionele gezondheid begint volgens haar juist bij mildheid. “Een gezonde innerlijke ouder zegt: ‘Liefje, wat is er met je?’ En luistert vervolgens écht.”

Veiligheid

Volgens Bögels zoeken veel volwassenen voortdurend bevestiging, rust of veiligheid buiten zichzelf, in werk, relaties, prestaties of goedkeuring van anderen. “Terwijl die veilige ouder eigenlijk al in ons aanwezig is.” Alleen zijn we volgens haar vergeten om die kant naar binnen te richten. “We gebruiken onze zorgzaamheid vooral voor anderen: onze kinderen, partner, collega’s, vrienden. Maar veel minder voor onszelf. Dat veranderen begint klein. Als je je boos, moe of onzeker voelt: ga even zitten. Stel je voor dat jouw innerlijke ouder naast je zit. Luister naar wat het kwetsbare kind in jou nodig heeft.” Dat klinkt misschien eenvoudig, maar volgens haar is het diep transformerend. “Veel gevoelens willen niet opgelost worden. Ze willen eerst gezien worden.”

Oude patronen

Juist in het ouderschap komen oude pijnstukken vaak onverwacht naar boven. “Je kinderen triggeren onbewust jouw eigen kinddelen. Dat herken je aan heftige emoties of het gevoel dat je buiten proportie reageert. Bijvoorbeeld wanneer de woede van je kind jouw eigen boze kind raakt, het deel in jou dat vroeger misschien nooit boos mocht zijn. Op zo’n moment staan er eigenlijk “twee boze kinderen” tegenover elkaar. Daarom is stilstaan zo belangrijk. Trek je even terug. Ga naar binnen met je innerlijke ouder en zeg tegen dat boze of verdrietige deel in jezelf: ‘Ik begrijp dat je boos bent. Het was ook niet eerlijk. Ik ben bij je.’ Pas daarna kun je vaak anders reageren op je eigen kind.”

Kwetsbaarheid verbindt

In Parenting Ourselves deelt Bögels niet alleen wetenschappelijke inzichten, maar ook persoonlijke ervaringen uit haar eigen leven. Dat deed ze bewust. “Ik merk als therapeut en trainer dat persoonlijke verhalen anderen helpen om ook naar hun eigen verhaal te kijken.” Volgens haar zit daar iets universeels in. “We zijn relationele wezens. Kwetsbaarheid herkent kwetsbaarheid.” Ze herinnert zich hoe opgelucht ze zich ooit voelde toen een relatietherapeut open vertelde over zijn eigen relatieproblemen. “Ik schaamde me dat ik relatietherapie nodig had. Maar toen hij zijn eigen worstelingen deelde, was ik echt verbaasd, zelfs hij, met als zijn relatieexpertise! Dat verzachtte mijn negatieve oordeel over mezelf. Die gedeelde menselijkheid is volgens haar essentieel. “Dat is medemenselijkheid. Universal suffering. We worstelen uiteindelijk allemaal.”

Tijd voor jezelf

Aan ouders die bang zijn oude patronen door te geven aan hun kinderen, geeft Bögels één belangrijk advies: “Neem tijd voor jezelf. Hoe druk het leven ook is.” Niet om perfect aan zelfontwikkeling te doen, benadrukt ze, maar om af en toe stil te staan bij wat er vanbinnen gebeurt. “Juist in de momenten dat je getriggerd wordt, ligt vaak belangrijke informatie verborgen. Want verandering begint niet bij nóg harder je best doen als ouder. Echte verandering begint wanneer we leren om ook voor onszelf een veilige ouder te worden.”

Musthaves van deze zomer volgens de redactie:

Vans Classic Check Crewsokken 3 Eenheden Wit EU 31-34 Jongens,Meisjes € 18,35 Bekijk product →

Lil' Atelier Denim jurk Borduurwerk € 39,99 Bekijk product →

Liewood Sanjia Flounce Zwemschoenen Seahorse / Apple blossom Maat 30 € 24,00 Bekijk product →

Konges Sløjd Avery Swim Vest/Zwemvest/Drijfvest – Cherry Pink Motif – 3-6 jaar € 63,95 Bekijk product →

Sproet & Sprout Terry Sport Shorts Broeken Jongens – Mint – Maat 110 € 35,00 Bekijk product →

Bobo Vakantieboek – Voor 4 en 5 jaar – Doeboek voor kinderen € 9,94 Bekijk product →

Geschreven door Lisette Gerbrands

Als moeder van twee zoons van 7 en 3 jaar ziet Lisette (1985) dagelijks hoe groot de afstand kan zijn tussen theorie en praktijk. Die ervaring neemt ze mee in haar werk, waarin journalistieke nieuwsgierigheid en herkenbare verhalen samenkomen. Met haar achtergrond in Communicatie schrijft ze vanuit Den Bosch verhalen die laten zien dat er niet één juiste aanpak bestaat. Ze biedt ouders herkenning, nuance en perspectief in een fase van het leven waarin vragen vaak belangrijker zijn dan antwoorden.