Lisette Gerbrands Persoonlijke verhalen vandaag, 09:01

Leestijd: 6 minuten

Fotograaf Daphne ziet tientallen stilgeboren baby’s: ‘Ouders vergeten soms hun kindje welkom te heten’

Na een stilgeboorte moeten ouders in korte tijd veel regelen. Maar tussen het verdriet en de praktische beslissingen dreigt iets belangrijks verloren te gaan: de tijd om hun kindje bewust welkom te heten. Fotograaf Daphne Kleine legt jaarlijks tientallen stilgeboren baby’s en hun families vast. “Ik fotografeer niet de dood, ik fotografeer hoe ouders ouders worden”, vertelt ze aan J/M Ouders.

Daphne is niet aanwezig wanneer ouders horen dat het hartje van hun baby niet meer klopt. Ze komt later, wanneer ze hun kindje ontmoeten. Dan ziet ze hoe liefde, trots en verdriet naast elkaar bestaan. “Ik zie verschillende dingen gebeuren en vaak verschilt het ook nog per ouder. Voor moeders is de drang om met hun kindje bezig te zijn vaak groter dan bij vaders. Ze zijn trots en voelen ontzettend veel liefde, daarnaast hebben ze een gebroken hart en kunnen ze amper bevatten dat hun kindje niet meer leeft. Ik zie ouders eerst verliefd naar hun kindje kijken om tien seconden later in tranen uit te barsten.”

Ruimte voor het rouwproces

Na het slechte nieuws moeten ouders veel regelen. Ze zoeken informatie, bellen hun verzekering, brengen familie en vrienden op de hoogte en zoeken een mandje, kistje of doek. “Ze gaan echt regelen. In alles gaan ze over op een regelmodus, zodat het babytje begraven of gecremeerd kan worden.”

Volgens Daphne dreigt daardoor een belangrijke stap te worden overgeslagen: bewust stilstaan bij de geboorte van hun kind. “Je kunt geen afscheid nemen zonder welkom te heten. Een baby is gewenst. Ouders dromen er al over, hebben erover gefantaseerd, een naam verzonnen, spulletjes uitgekozen en zijn bezig met een babykamer. Alles is al in werking gezet om het kindje welkom te heten. En dan is daar ineens de dood en heeft iedereen het over afscheid nemen. Ons brein kan het niet bevatten en gaat op standje overleving. Ouders die direct overgaan op het regelen van het afscheid, krijgen niet de kans om echt bewust samen te zijn met hun kindje. Die tijd is heel kort, maar is er wel. Juist ruimte maken voor die tijd helpt bij het rouwproces, want je maakt ruimte om herinneringen te creëren.”

Kleine dingen doorgeven

Een kindje welkom heten hoeft niet groots of ingewikkeld te zijn. Daphne moedigt ouders aan rustig te kijken en details te ontdekken. “Als ik bij ouders kom, neem ik ze mee in mijn belevingswereld. Ik bekijk het kindje tot in detail. Op wie lijkt het neusje, hoe zien de oortjes eruit, welke kleur haar is er? Ik laat ouders zien dat er al heel kleine nageltjes op vingertjes en teentjes zitten. Ik probeer voor ze de tijd even stil te zetten, zodat ze echt naar hun kindje kunnen kijken.” Soms zit de verwondering in een klein detail. “De Romeinse teen is daar ook zo’n mooi voorbeeld van. De teen naast de dikke teen is dan langer dan de dikke teen. Dat wordt doorgegeven: een van de ouders moet dat hebben. Vaak is dat ouders niet opgevallen en staan ze verwonderd te kijken als ze zien dat ze dat kleine stukje hebben doorgegeven aan hun kindje.”

Ook hand- en voetafdrukjes, foto’s en filmpjes kunnen waardevolle herinneringen worden. Ouders kunnen een brief schrijven of voor hun kindje zorgen met de watermethode. “Dit kleine stukje zorgen kan voor ouders ook heel fijn zijn. Je hebt de drang als ouders om voor je kindje te zorgen en zo kun je dat toch doen.” Ook broertjes en zusjes kunnen betrokken worden, bijvoorbeeld door hun baby te bekijken of een tekening te maken. Zo wordt het overleden kindje een tastbaar onderdeel van het gezin.

Details van het ouderschap vastleggen

Daphne heeft een duidelijke kijk op haar werk: ze fotografeert hoe ouders ouders worden. “Die zin betekent heel veel voor mij, want dat is wat ik terug wil laten zien in mijn beelden. De dood is een staat van zijn, meer niet. Ondanks de dood is het wel hun kindje. Het heeft een naam, zij zijn ouders geworden. Dat voel ik en dat merk ik, en vanuit dat oogpunt maak ik foto’s.” Ze legt vast hoe ouders hun baby vasthouden of bewonderen, op wie hun kindje lijkt en hoe voorzichtig ze zijn. Ook de plek waar de baby ligt, met bloemetjes, persoonlijke spulletjes en tekeningen, vertelt iets over hun ouderschap. “Dat zijn allemaal kleine details van hun ouderschap en dat laat ik terugkomen in mijn fotografie.”

Beelden bewaren wat later kan vervagen

Tijdens het fotograferen probeert Daphne zo onopvallend mogelijk aanwezig te zijn. Ouders hoeven niet te poseren; ze kunnen bij hun kindje blijven. “Achteraf zijn ze zo ontzettend dankbaar voor de foto’s. Ze zien momenten terug die ze zijn vergeten, maar kunnen ook blijven zien hoe hun kindje eruitziet. Want ook dat vervaagt, vaak al sneller dan ouders denken.” Een foto kan laten zien hoe klein een baby was, of hoe een vader zijn zoon toch een kusje gaf, terwijl hij bang was hem pijn te doen. “De foto’s worden voor deze ouders van onschatbare waarde en maken hun onzichtbare ouderschap weer zichtbaar.”

Ook de bevalling zelf kan worden vastgelegd. Door verdriet en ongeloof staan ouders vaak in de overlevingsstand en krijgen ze sommige momenten niet bewust mee. “Beelden brengen het natuurlijk weer terug. Het wegpuffen van de weeën, de hand van je partner die jou vasthoudt, het doorknippen van de navelstreng, de allereerste keer dat jouw kindje op je borst ligt. Het echte, pure ouderschap waar zo snel aan voorbij wordt gegaan omdat het kindje levenloos ter wereld komt, krijgen ouders vaak niet bewust mee. Dat leg ik voor ze vast.”

Ruimte om papa en mama te worden

Wat Daphne zorgverleners en de omgeving wil meegeven, is dat het ouderschap niet ophoudt wanneer een baby overlijdt. “In principe verandert het ouderschap niet, er komt alleen verlies bij op. Afscheid nemen kan later wel. Creëer eerst ruimte voor het worden van papa en mama.”

Daphne ziet ook dat ouders later soms niet meer vol trots over hun kindje durven vertellen of foto’s laten zien. Ze willen anderen niet ongemakkelijk maken. “Het is absurd en de wereld op zijn kop. Waarom moeten rouwende ouders hun trots en liefde onzichtbaar maken voor de buitenwereld, puur vanwege het feit dat een ander het ongemakkelijk kan vinden om een levenloos kindje te zien? Deze ouders worden zelf zonder pardon geconfronteerd met levende baby’s en kersverse ouders.

Andersom wordt er ook geen rekening mee gehouden en dat vinden we normaal. Zelfs als de tijd samen maar enkele uren of dagen is, mag je die tijd pakken. Dit is een kindje, geliefd gedragen met trotse ouders. Daar moeten we oog voor hebben. De dood is een staat van zijn; een crematie of begrafenis komt wel. Je kunt pas echt afscheid nemen als je het kindje eerst welkom hebt mogen heten.”

Geschreven door Lisette Gerbrands

Als moeder van twee zoons van 7 en 3 jaar ziet Lisette (1985) dagelijks hoe groot de afstand kan zijn tussen theorie en praktijk. Die ervaring neemt ze mee in haar werk, waarin journalistieke nieuwsgierigheid en herkenbare verhalen samenkomen. Met haar achtergrond in Communicatie schrijft ze vanuit Den Bosch verhalen die laten zien dat er niet één juiste aanpak bestaat. Ze biedt ouders herkenning, nuance en perspectief in een fase van het leven waarin vragen vaak belangrijker zijn dan antwoorden.

Reacties