Ruth Smeets Kinderen vandaag, 13:03

Leestijd: 6 minuten

Je kind heeft dwanggedachten: psycholoog noemt 3 signalen die voor ouders reden tot zorg zijn

Van niet op de lijnen tussen de stoeptegels durven stappen tot dwangmatig deurklinken aanraken of extreem uitgebreide routines ontwikkelen. Vanaf wanneer vormen dwanggedachten en bijhorende handelingen bij kinderen een reden tot zorgen? J/M Ouders vroeg het aan psycholoog Clarine Corstens.

“Tot een bepaalde leeftijd zijn een aantal dwangmatige gedachten of handelingen heel normaal, in de zin dat veel kinderen die hebben”, zegt GZ-psycholoog Clarine Corstens. Ze noemt het bekende voorbeeld van een kind dat niet met één been op de stoep en het andere been in de goot durft te wandelen. Of een kind dat alleen op de witte vlakken van een zebrapad durft te lopen.

Volgens haar herinneren veel mensen zich zulke regels uit hun jeugd. “Bijna iedereen die je het vraagt, kan wel zoiets bedenken. Dat je wel of niet op lijntjes mocht lopen, of wel of niet dingen mocht aanraken.” Ook volwassenen controleren soms iets meerdere keren terwijl ze weten dat het eigenlijk goed zit, bijvoorbeeld de deur of het fornuis voordat ze op vakantie gaan. “We hebben allemaal dingen in ons leven die we dwangmatig doen ter controle dat er niets ergs gebeurt.”

Wanneer worden dwanggedachten een probleem?

Niet elke dwangmatige gedachte of handeling betekent dat een kind een dwangstoornis heeft. “Zolang die gedachtes of handelingen niet beperkend zijn voor dingen die het kind graag wil doen, deze niet gebonden zijn aan verplichtingen en niet het hele leven in beslag nemen, hoeft er geen probleem te zijn.”

Sterker nog, bij sporters komen dwanggedachten of -handelingen hun prestaties soms juist ten goede. Denk aan een sporter die voor wedstrijden telkens dezelfde ‘gelukssokken’ aantrekt en daardoor meer rust en vertrouwen ervaart. Of aan de keeper die voor een penaltysessie standaard de goal op een bepaalde plek aanraakt of de bal een kusje geeft. Zolang zulke handelingen het functioneren niet beperken of overnemen, hoeft er niets aan de hand te zijn.

Ouders kunnen volgens Corstens vooral letten op verandering: neemt het dwanggedrag weer af of keert het telkens terug en breidt het zich uit? “Als je merkt dat je kind niet meer de dingen doet die het wil of zich niet meer gedraagt zoals daarvoor, dan is het belangrijk om op te letten en je af te vragen: hé, wat gebeurt er nu?”

Een kind kan bijvoorbeeld later naar bed gaan omdat het bepaalde handelingen moet uitvoeren, waarmee het niet kan stoppen. Of het laat zich niet meer geruststellen. “Dat zijn signalen waarvan we weten dat de dwang zich verder is gaan uitspreiden, als een olievlek.” Corstens adviseert dan om goed te kijken of je er met je kind over kunt praten.

Nieuwsgierig vragen, niet corrigeren

Zo’n gesprek begint liever niet met zeggen wat je kind wel of niet moet doen. Vraag in plaats daarvan uit nieuwsgierigheid en openheid: ‘Wat gebeurt er in je hoofd of in je lijf als je dat doet, of als je iets anders juist niet doet?’

Door samen te onderzoeken wanneer de gedachten of handelingen optreden, kan duidelijker worden hoeveel invloed ze hebben. Spelen ze bijvoorbeeld vooral op school, thuis of tijdens het sporten? En in hoeverre beperken ze je kind? Daarbij luidt het advies om open en rustig te blijven, zonder meteen een oordeel te vormen. Een begripvolle houding is de sleutel.

Soms vertelt een kind niet hoe groot de angst of dwanggedachten zijn. Dat kan te maken hebben met schaamte of met de angst om te moeten stoppen met bepaalde handelingen. “Dan is het goed om te benoemen dat zoiets heel spannend kan zijn”, zegt Corstens. “Je hoeft het gesprek ook niet in één keer te voeren. Soms helpt het om er op een ander moment nog even op terug te komen, op een moment waarop je zelf ook rustig bent.”

Geen vragenvuur

Corstens raadt ouders bovendien aan om weg te blijven bij ‘waarheidsvinding’, waarbij je rationeel probeert vast te stellen of iets wel of niet klopt. “Zeg liever eerlijk dat je er bijvoorbeeld zelf ook mee worstelde toen je klein was. Of dat er meer mensen zijn die dat hebben.”

Zo’n persoonlijke opening kan ruimte geven om te vertellen. “Niet als een soort vragenvuur, maar gewoon om te delen hoe dingen in het leven kunnen zijn. Vanuit nieuwsgierigheid en rust, in plaats van op de stoel van de rechter te gaan zitten.”

En ja, rustig blijven is makkelijker gezegd dan gedaan. Zeker wanneer je als ouder schrikt van wat je hoort en wil weten of je je zorgen moet maken. “Maar schrikken is ook heel nuttig”, zegt Corstens. “Het zorgt ervoor dat je iets serieus neemt en kijkt bij wie je iets kunt toetsen. Dat kan bijvoorbeeld bij een andere ouder die een kind heeft gehad in dezelfde leeftijdsfase.”

Neem je onderbuikgevoel serieus

Vraag je je af wanneer professionele hulp verstandig is? Corstens raadt aan om verder te kijken als er sprake is van een duidelijke verandering in gedrag. “Stel dat je kind eerder met plezier naar school ging, maar nu niet meer. Of dat je kind eerder altijd graag hierover wilde praten en nu de deur dichtgooit.” Ook je onderbuikgevoel als ouder geeft volgens haar een belangrijk signaal.

Tegelijkertijd benadrukt ze dat een ouderlijke zorg soms groter kan voelen dan de situatie uiteindelijk blijkt te zijn. “Je zit er niet alleen in met je hoofd, maar ook met je hart. En je hart geeft vaak wel een heel goede richting, maar kan soms net iets te scherp afgesteld staan.” Overigens kan het tegenovergestelde ook voorkomen: dat jij het niet ‘groter wilt maken’, terwijl het voor je kind heel groot voelt of is. Daarom, zegt Corstens, is het goed om aan een ander te vragen hoe je de situatie het beste inschat. Denk daarbij aan andere ouders die je vertrouwt, een leerkracht of vertrouwenspersoon op school of de huisarts.

Verbonden expert

Clarine Corstens

GZ-psycholoog, gezins- en relatietherapeut en trainer Verbindend Gezag

Clarine Corstens is GZ-psycholoog, gezins- en relatietherapeut en trainer Verbindend Gezag. Met haar bedrijf Corstens & Co ondersteunt zij ouders van tieners met psychische problemen, en traint zij professionals in het gedachtegoed Geweldloos Verzet | Verbindend Gezag. »

• Je kind heeft dwanggedachten: psycholoog noemt 3 signalen die voor ouders reden tot zorg zijn
• Psycholoog over brutaal tienergedrag: deze vragen helpen als je kind je rode knop indrukt
• GZ-psycholoog: ‘Broers en zussen van een kind met een eetstoornis verdwijnen vaak naar de achtergrond’

Reacties