Sabine van der Spoel Opvoeden vandaag, 13:03

Leestijd: 6 minuten

Privacyjurist Heleen ziet 3 grote online risico’s voor kinderen: ‘Zelf worstel ik er ook mee’

Van TikTok tot Roblox: steeds jonger bewegen kinderen zich in het online landschap. Als privacyjurist weet Heleen van Berkel precies welke risico’s er schuilgaan achter al die apps, maar thuis is het met haar eigen twee dochters niet altijd eenvoudig. “Bij de opvoeding twijfel ik net zo hard als iedereen.”

Schermtijd van kinderen

De oudste dochter van privacyjurist Heleen van Berkel is 11 jaar en heeft sinds haar tiende een telefoon. “Ik heb er bewust voor gekozen om haar er wel een te geven, met het idee dat ik het gebruik dan nog samen met haar kon opbouwen. Beroepsmatig weet ik precies wat apps met persoonsgegevens kunnen doen, toch sta ik thuis net zo vaak met de handen in het haar als iedere andere ouder.”

Haar dochter maakt de creatiefste filmpjes op Canva, maar wordt volgens Van Berkel ook opgeslokt door de wereld van shorts, snaps en TikTok. Omdat haar dochter eigenlijk nog te jong is voor TikTok, Snapchat en WhatsApp, heeft Heleen haar schermtijd daarom flink verlaagd. Toch vond haar dochter al snel een omweg om TikTok-filmpjes te bekijken. “Gelukkig is ze daar nog eerlijk, maar als ik zie hoe handig ze nu al omgaat met die telefoon, dan beangstigt me dat soms wel een beetje.”

Haar jongste dochter van 9 jaar heeft nog geen telefoon, maar wel een tablet. Ze speelt vooral Roblox en Minecraft met vriendjes. “Ik vind het mooi om te zien hoe creatief ze daarin is. Maar ik zie ook hoe moeilijk ze het vindt om te stoppen.”

De balans tussen beschermen en buitensluiten

Net als veel ouders vindt Van Berkel het lastig om een balans te vinden tussen schermtijd en het niet buitensluiten van haar kinderen van wat hun leeftijdsgenoten online doen. “Daar worstel ik echt mee”, geeft de privacyjurist toe. Bij haar oudste dochter ging het aanvankelijk goed met de telefoon, totdat ook haar vriendinnen er een kregen. “Ik kan haar vriendinnen niet opvoeden, maar ik zie wel wat het met mijn dochter doet. Ineens zag ik mijn dochter door het huis lopen met een telefoon voor haar neus, starend naar van die domme shorts. Al mijn kennis hierover helpt weinig als een van mijn dochters zegt dat al haar vriendinnen het ook hebben en ze niet buiten de boot wil vallen.” 

Van Berkel weet dat een totaalverbod niet helpt en zoekt een middenweg. “Door de week staat haar schermtijd op nul, alleen WhatsApp mag. In het weekend mag wat meer, maar ook met duidelijke grenzen.”

Kinderen online beschermen

Naast afspraken over schermtijd heeft Van Berkel ook nog een aantal andere afspraken met haar dochters om hen online te beschermen. “Ik ken alle codes van mijn oudste en vanaf het begin heb ik erop gehamerd: accepteer niemand die je niet kent, raak niet aan de praat met onbekenden en overleg met mama als er iets vervelends gebeurt.”

Haar kennis als privacyjurist helpt haar om die gesprekken te voeren. “Ik begrijp waarom die apps werken zoals ze werken en kan mijn kinderen daardoor beter uitleggen waarom dingen wel en niet mogen.”

Vooral bij Roblox plaatst ze vraagtekens bij de manier waarop kinderen worden beschermd. “Sinds dit jaar moet je kind eerst zijn gezicht laten scannen om te kunnen chatten. Dat vind ik als privacyjurist een hele lastige. Om kinderen te beschermen, verzamel je juist méér gegevens van ze! En wat gebeurt er precies met die gegevens?” Bij haar jongste dochter staat de chatfunctie uit. Zij speelt op een private server waar alleen kinderen in kunnen die ze kent. “Dat vind ik een prima middenweg: ze kan samen bouwen met vriendinnen zonder dat vreemden zomaar binnenlopen.”

Erover in gesprek gaan

Apps verbieden doet de privacyjurist niet zomaar; ze gaat liever het gesprek met haar dochters aan. “Ik vertel mijn oudste dat filmpjes niet zomaar toevallig zo leuk zijn en dat iedere swipe en iedere seconde dat ze kijkt, wordt bijgehouden. Zo leert een app wat zij leuk vindt en zorgt die ervoor dat ze blijft kijken. Ik zeg weleens gekscherend: ‘Die app kent jou straks beter dan ik.’”

Toch merkt ze dat kinderen niet altijd doorhebben hoeveel invloed apps op hun online gedrag hebben. “Ze denken dat ze zelf kiezen wat ze zien. Mijn dochter heeft niet door dat de app voor haar kiest, op basis van alles wat ze eerder bekeek.” Daar ziet Van Berkel een belangrijk privacyprobleem in: bedrijven bouwen een profiel van kinderen op om hen zo lang mogelijk op hun platform te houden. Ook staan kinderen volgens haar onvoldoende stil bij de gevolgen van wat ze online delen. “Een screenshot is zo gemaakt en een foto staat binnen een minuut bij de hele klas. Ook persoonsgegevens zijn online zo gegeven.”

Daarom kijkt ze als moeder regelmatig mee op de telefoons en tablets van haar dochters. Zo ontdekte ze dat ze zich in Roblox in een wereld bevonden die volstond met hakenkruizen en muren die waren beklad met geslachtsdelen. “Ze vonden het spel zelf heel leuk en hadden niet door wat ze zagen. Maar na er uitgebreid over gesproken te hebben, begrepen ze dat dit geen omgeving is waar kinderen horen te zijn.” Tegelijkertijd beseft ze dat meekijken ook grenzen kent. “Ook kinderen hebben recht op privacy, ook tegenover hun ouders. Wanneer wordt meekijken controleren? Ik heb daar helaas geen pasklaar antwoord op.”

Waar op letten?

Volgens Van Berkel zitten de grootste online risico’s niet per se in het contact met onbekenden, maar in apps die kinderen zo lang mogelijk vasthouden en in het delen van locatie. “Veel apps vragen om je locatie terwijl ze die helemaal niet nodig hebben. Een kind tikt dan gewoon op ‘toestaan’, waardoor een app precies kan weten waar je woont, naar school gaat en sport.”

Ook waarschuwt ze voor het idee dat een app veilig is omdat het een kinderspel is, een leeftijdsgrens heeft of gratis is. “Die leeftijdsgrens wordt nauwelijks gecontroleerd en gratis bestaat niet: je betaalt immers met de gegevens van je kind.” Haar advies aan ouders is dan ook om samen met je kind naar de privacyinstellingen van een app te kijken. “Wie kan je zien? Wie kan je berichten sturen? Wat weet de app over je? Zet uit wat niet nodig is. En wacht niet tot het misgaat, maar begin het gesprek als het nog makkelijk is.”

Heleen van Berkel is privacyjurist en oprichter van Privacy by Heleen.

Geschreven door Sabine van der Spoel

Ze zeggen dat je je nooit 100 procent kunt voorbereiden op het ouderschap, maar tegen beter weten in doet Sabine toch een poging. Wat zijn de voor- en nadelen van gentle parenting? En hoe houd je het ook een beetje leuk voor jezelf? Hoewel ze zelf nog geen kinderen heeft, blijkt haar zoektocht naar antwoorden een onuitputtelijke bron van inspiratie voor de artikelen die ze schrijft voor J/M Ouders. Als ze niet achter haar laptop zit om te schrijven, gaat ze graag naar concerten en de bioscoop, maakt ze een relaxte wandeling door het bos of is ze haar volgende reis aan het plannen.

Reacties