Lisette Gerbrands Mentale gezondheid vandaag, 12:55

Leestijd: 3 minuten

Rouwtherapeut Larissa (49) na 25 jaar verliesbegeleiding: ‘Kinderen voelen feilloos aan wat ouders verzwijgen’

“Toen ik 25 jaar geleden begon als rouwtherapeut, was ik een van de jongsten in Nederland”, zegt Larissa van der Molen (49). “Wat mij sindsdien het meest is opgevallen, is hoe sterk de taboesfeer rond rouw is veranderd. Vroeger werd er nauwelijks gesproken over de dood, over verlies of over uitvaarten. Het waren onderwerpen die je liever buiten het gezin hield.”

Larissa: “Ook zogenoemd onzichtbaar verlies, zoals een echtscheiding of een miskraam, kreeg nauwelijks ruimte. Kinderen werden vaak niet meegenomen in wat er gebeurde. Soms werden ze zelfs niet betrokken bij een overlijden in het gezin. Niet uit onwil, maar vanuit de gedachte dat je ze beschermde. Dat is nu echt veranderd. Er is veel meer openheid. Kinderen worden er eerder bij betrokken, krijgen uitleg en mogen vaker afscheid nemen. Mijn overtuiging is altijd geweest: communiceer duidelijk, eerlijk en helder over verlies. Niet om het zwaarder te maken, maar juist om het hanteerbaar te maken.”

Meer bewustzijn

“Wat ik ook zie, is dat ouders tegenwoordig anders omgaan met hun eigen rouw. Ze durven hun emoties vaker te laten zien in het bijzijn van hun kinderen. Dat was twintig jaar geleden echt anders. Toen lag de nadruk veel meer op ‘sterk zijn’ en doorgaan. Verdriet werd iets wat je als ouder zelf moest beheersen. Vanuit bescherming hield je het weg bij je kind. Maar daarmee kregen kinderen vaak ook minder ruimte om hun eigen gevoelens te begrijpen of te benoemen. Tegenwoordig is er meer bewustzijn dat dat niet werkt. Als ouders hun eigen verdriet laten zien op een manier die past bij het kind, dan ontstaat er juist veiligheid. Kinderen voelen dan: ik mag hier ook iets bij voelen.

Kinderen rouwen in de kern niet anders dan vroeger. Verdriet, gemis en de behoefte aan veiligheid zijn van alle tijden. Wat wel verandert, is de context waarin ze dat doen. Als volwassenen opener zijn, wordt rouw zichtbaarder en meer gedeeld binnen het gezin.”

Beschermen

“De vragen die ouders mij het vaakst stellen zijn eigenlijk heel eenvoudig. Hoe vertel ik het? Wat moet ik wel of niet zeggen? En hoe bescherm ik mijn kind? Dat verlangen om te beschermen is heel begrijpelijk. Alleen zie je in de praktijk dat kinderen veel meer aanvoelen dan we denken. Ook als je iets niet zegt, voelen ze dat er iets speelt.

Wat ik vaak zie, is dat ouders zelf zo worden overspoeld door hun eigen verdriet, dat het lastig wordt om echt aan te sluiten bij hun kind. Dat is menselijk, maar het maakt kinderen soms ook eenzaam in hun rouw. Kinderen hebben niet zozeer behoefte aan een perfecte uitleg. Ze hebben behoefte aan echtheid. Aan aanwezigheid. Aan iemand die durft te zeggen: dit is moeilijk, maar ik ben er wel.”

Ongemak

Wat Larissa ouders vooral wil meegeven is dit: “Blijf communiceren. Duidelijk, eerlijk en afgestemd op de leeftijd van je kind. Niet alles hoeven oplossen, maar wel benoemen wat er is. Durf ook je eigen emoties te laten zien. Daarmee geef je je kind toestemming om hetzelfde te doen. En blijf beschikbaar, ook als het ongemakkelijk is. Juist in dat ongemak zit vaak verbinding.

De grootste verandering van de afgelopen jaren is niet dat rouw makkelijker is geworden. Maar dat we er meer over durven praten. En dat maakt dat kinderen niet alleen hoeven te rouwen, maar het samen met hun omgeving kunnen dragen. Kinderen hebben geen perfecte antwoorden nodig. Maar ze voelen feilloos aan wanneer er iets niet wordt gezegd.”