Lisette Gerbrands Persoonlijke verhalen vandaag, 11:01

Leestijd: 6 minuten

Chiara (28) werd vroeger gezien als een lastig kind: ‘Niemand vroeg ooit hoe het thuis ging’

Chiara Latichia Kocx (28) weet hoe makkelijk een kind een stempel krijgt. Als kind werd ze gezien als brutaal, druk en lastig. Pas jaren later ontdekte ze dat haar gedrag geen probleem was, maar een signaal, zo vertelt ze aan J/M Ouders. Nu zet ze zich als ervaringsdeskundige op het gebied van vroegsignalering en escalatiepreventie in om ouders, leerkrachten en hulpverleners anders naar kinderen te laten kijken.

“Ik weet nog precies dat een docent Engels ooit tegen mij zei: ‘Met deze houding ga je nergens komen.’ En: ‘Heb jij eigenlijk wel een opvoeding gehad?’ Die woorden zijn me altijd bijgebleven. Maar ik herinner me ook een andere docent. Hij vroeg nooit rechtstreeks wat er thuis speelde, maar hij strafte me ook niet meteen of stuurde me de klas uit. Hij gaf me het gevoel dat ik er mocht zijn. Jaren later heb ik hem bedankt, omdat ik toen pas besefte hoeveel dat voor mij had betekend. Want thuis speelde iets heel anders.

Vragen stellen

Mijn stiefvader dronk veel. Zodra hij thuiskwam, voelde je de spanning in huis. Je wist nooit hoe de avond zou verlopen. Ik leerde al jong om de sfeer feilloos aan te voelen en mezelf aan te passen. Mijn moeder probeerde de rust te bewaren, maar daardoor voelde ik me vaak niet gezien. Ik dacht dat dit normaal was, omdat ik niets anders kende.

Achteraf zie ik dat mijn gedrag op school allang liet zien dat het niet goed met me ging. Ik had vaak buikpijn, was met mijn hoofd ergens anders en reageerde fel. Niet omdat ik lastig wílde zijn, maar omdat ik niet wist hoe ik moest vertellen wat er thuis gebeurde. Als ik nu terugkijk, vraag ik me soms af hoe het was geweest als iemand ooit had gevraagd: ‘Hoe gaat het eigenlijk thuis?’ Die vraag heeft nooit iemand gesteld.

Ik begrijp heel goed waarom volwassenen dat spannend vinden. Je komt dichtbij iemands privéleven en misschien ben je bang voor het antwoord. Maar ‘goed’ is óók een antwoord. De manier waarop een kind dat zegt, vertelt vaak al veel. Zie je dat een kind wegkijkt, ontwijkt of ineens van onderwerp verandert? Dan is dat voor mij geen reden om het los te laten, maar juist om nieuwsgierig te blijven.

Gedrag als signaal

Eén vraag had mijn jeugd waarschijnlijk niet veranderd. Maar het had wel het begin kunnen zijn van vertrouwen. Een kind hoeft niet meteen zijn hele verhaal te vertellen. Het begint vaak met het gevoel dat iemand je ziet, los van je gedrag. Daarom geloof ik ook niet in lijstjes met signalen die voor ieder kind gelden. Je moet eerst weten wie een kind normaal gesproken is. Pas dan zie je wanneer gedrag verandert.

Natuurlijk zijn er signalen die nieuwsgierig mogen maken. Een kind dat zich ineens terugtrekt. Of juist heel boos wordt. Veel buikpijn heeft. Slecht slaapt. Vaak afwezig is. Steeds de confrontatie zoekt of juist helemaal niets meer zegt. Maar voor mij is de belangrijkste gedachte altijd: gedrag is niet het probleem. Gedrag is een signaal dát er een probleem is. Een kind dat voortdurend door de klas roept, kun je wegsturen. Je kunt ook zeggen: ‘Ik zie dat het vandaag niet lukt. Wat heb jij nodig om straks weer mee te kunnen doen?’ Dat is een heel ander gesprek. Dan ziet een kind niet alleen jouw grens, maar voelt het ook: jij ziet mij.

Labels

Dat betekent niet dat kinderen geen grenzen nodig hebben. Integendeel. Grenzen geven veiligheid. Maar een grens zonder nieuwsgierigheid lost de oorzaak niet op. Als je alleen het gedrag corrigeert, mis je vaak het verhaal erachter. We zijn bovendien ontzettend snel met labels. En dan bedoel ik niet alleen diagnoses zoals ADHD of autisme. Ook woorden als druk, lastig, ongeïnteresseerd of probleemkind zijn labels die een kind met zich mee kan dragen.

Laat één ding duidelijk zijn: een diagnose kan enorm helpend zijn. Maar trauma en langdurige stress kunnen gedrag laten zien dat daar veel op lijkt. Een kind dat thuis voortdurend alert moet zijn, lijkt op school misschien druk of snel afgeleid. Een kind dat dichtklapt, lijkt ongeïnteresseerd, terwijl het eigenlijk uitgeput is. Een kind dat snel boos wordt, voelt zich misschien al heel lang onveilig. Ons zenuwstelsel is gemaakt om ons te beschermen. Als een kind langdurig onder spanning leeft, blijft dat systeem voortdurend ‘aan’ staan. Dan is een kind vooral bezig met de vraag: ben ik veilig? Daardoor wordt leren, concentreren en ontspannen ontzettend moeilijk.

Geleerde lessen

Wat veel mensen niet weten, is dat ik van nature juist een rustig persoon ben. Ik houd van leren, ben zorgzaam en kijk graag naar mensen. De eigenschappen die mij vroeger hielpen om te overleven, gebruik ik nu als ervaringsdeskundige en ondernemer. Ik kan snel aanvoelen wat er speelt en overzicht houden in ingewikkelde situaties. Niet omdat trauma iets moois is, dat is het absoluut niet. Ik had deze lessen liever op een andere manier geleerd. Maar het laat wel zien dat gedrag nooit vertelt wie iemand werkelijk is.

Ik denk ook vaak aan mijn moeder. Ze hield zielsveel van mij. Daar twijfel ik geen moment aan. Maar ook zij leefde in de overlevingsstand en droeg haar eigen trauma’s met zich mee. Daardoor kon ze niet altijd zien wat ik nodig had. Dat neem ik haar niet kwalijk. Juist daarom geloof ik zo in bewustwording. Niet om ouders te veroordelen, maar om patronen te herkennen voordat ze onbewust worden doorgegeven aan de volgende generatie. Mijn buikpijn is daar een goed voorbeeld van. Die was echt. Mijn lichaam deed pijn. Alleen werd er gezocht naar een lichamelijke oorzaak, terwijl mijn lichaam reageerde op jarenlange stress en onveiligheid. Zelfs professionals zochten naar een medische verklaring. Niemand zag dat mijn lichaam vertelde wat ik zelf nog niet onder woorden kon brengen.

Veiligheid begint met een vraag

Daarom geloof ik niet in perfecte ouders. Ik geloof wel in ouders die nieuwsgierig durven te blijven. Die zichzelf afvragen: ben ik bereid eerlijk te kijken naar wat er écht speelt? Niet alleen: ‘Waarom doet mijn kind zo?’, maar ook: ‘Wat probeert mijn kind mij te vertellen?’ Misschien is dat wel de reden waarom ik vandaag dit werk doe. Ook ik was dat kind. Juist daarom herken ik nu de signalen die ik vroeger zelf zo hard nodig had. Niet om met een vinger te wijzen, maar om ouders, leerkrachten en professionals te laten zien dat verandering altijd mogelijk is. Ik hoop dat ouders na het lezen van mijn verhaal één ding onthouden: achter gedrag zit altijd een verhaal. Soms begint veiligheid met één vraag. En soms begint echte verandering met iemand die de moed heeft om verder te kijken dan wat aan de buitenkant zichtbaar is.”

Geschreven door Lisette Gerbrands

Als moeder van twee zoons van 7 en 3 jaar ziet Lisette (1985) dagelijks hoe groot de afstand kan zijn tussen theorie en praktijk. Die ervaring neemt ze mee in haar werk, waarin journalistieke nieuwsgierigheid en herkenbare verhalen samenkomen. Met haar achtergrond in Communicatie schrijft ze vanuit Den Bosch verhalen die laten zien dat er niet één juiste aanpak bestaat. Ze biedt ouders herkenning, nuance en perspectief in een fase van het leven waarin vragen vaak belangrijker zijn dan antwoorden.