Lotte van Zijl Persoonlijke verhalen vandaag, 11:01

Leestijd: 6 minuten

‘Ik dacht elke dag: leeft ze nog?’ Moeder Monique verloor dochter Demi (20) aan psychisch lijden

Als Monique de Vries terugdenkt aan haar dochter Demi, ziet ze een slimme, zorgzame en lieve jonge vrouw, maar ook een meisje dat jarenlang vocht tegen een onzichtbare strijd. Na jaren van pesten, seksueel misbruik, psychische problemen en talloze behandelingen koos Demi voor euthanasie. Mab deelt haar verhaal, in de hoop dat ouders, scholen en hulpverleners signalen eerder herkennen.

Een prachtige glimlach onder een masker

“Demi had een prachtige glimlach. Pas achteraf besefte ik dat die glimlach vaak een masker was. Achter haar lach ging veel verdriet en onzekerheid schuil, iets wat de buitenwereld lang niet altijd zag. Ze hielp altijd anderen, maar vergat zichzelf. Ze verlangde ernaar erbij te horen.

Achteraf zie ik signalen die ik destijds niet kon plaatsen. In groep 7 gingen haar schoolresultaten achteruit en wilde Demi minder naar school. Ik besloot haar naar een andere basisschool over te plaatsen. Ik wist van het pesten af, maar niet in welke mate. Dat veranderde jaren later.

In de tweede klas van het vwo werd ik gebeld door haar mentor. Die zei: ‘Het gaat echt niet goed met Demi. Ze heeft aangegeven dat ze dood wil.’ Dat moment staat voor altijd in mijn geheugen gegrift. Kort daarna volgde een opname en kwam ze niet meer thuis. Demi was pas 14 jaar oud.

Het begin van psychisch lijden op de basisschool

Ze was een enorme binnenvetter, waardoor ik destijds weinig heb gezien of gemerkt. Ik wist dat ze in een moeilijke klas zat met veel ondeugende jongens en weinig meiden, en ik had door dat ze als kwetsbaar meisje echt haar ‘mannetje’ moest staan op school. Demi had niet veel vriendinnen. Ik maakte me als moeder daarom wel zorgen om het gebrek aan aansluiting.

Pas veel later, tijdens de gesprekken binnen het euthanasietraject, kwam steeds meer naar voren wat er in de basisschoolperiode allemaal was gebeurd. Mijn man, haar zus en ik kregen al die jaren weinig mee van wat er écht met haar aan de hand was. Pas na haar overlijden kwamen we er bijvoorbeeld achter dat seksueel misbruik een grote rol heeft gespeeld.

Ik begrijp dat therapeuten een beroepsgeheim hebben, maar als wij daarvan wisten, hadden we haar waarschijnlijk beter begrepen. Dan hadden we haar minder alleen kunnen laten voelen.

‘Tijdens de opnames raakten we haar langzaam kwijt’

Op haar veertiende werd Demi opgenomen en sindsdien raakten we haar als gezin langzaam kwijt. Ze wilde ons ‘niet lastigvallen’ met haar problemen. Het was voor haar, maar ook voor ons als gezin, een periode waarin we voortdurend in de overlevingsstand stonden. Ze werd zieker en zieker en heeft in die periode op bijna alle afdelingen gezeten. Waar de buitenwereld gewoon doorging, stond haar leven stil en werd het steeds moeilijker om nog aansluiting te vinden bij de ‘gewone’ wereld.

Waar anderen zich bezighielden met puberproblemen, hadden Demi en wij dagelijks te maken met heel andere en ingrijpende zaken: leven of dood, suïcidepogingen, elektroshocks en ketaminebehandelingen. Demi ontwikkelde daarnaast een eetstoornis, begon zichzelf te verwonden, kreeg de diagnose PTSS, werd depressief en uiteindelijk bleek ook autisme een rol te spelen.

Wat ik zag, was dat automutilatie en anorexia achteraf gezien slechts copingmechanismen waren om het onderliggende probleem te verdoven en het voor haar draaglijk te maken.

‘Leeft ze nog?’

Het was vreselijk om mijn dochter zo te zien worstelen en haar niet beter te kunnen maken. Ik voelde me daarin vaak alleen. Mijn leven zag er totaal anders uit dan dat van andere moeders. Omdat Demi jarenlang was opgenomen en er voortdurend iets ingrijpends gebeurde, had ik nauwelijks energie voor sociale contacten. Zelfs een gewoon gesprek over alledaagse dingen voelde als te veel.

Ik stond dag en nacht aan. Mijn telefoon was mijn grootste vijand, want als die ging, was er meestal iets ernstigs aan de hand. Ik gunde mezelf een half uur per dag waarop hij uit mocht, maar daarna durfde ik hem bijna niet meer aan te zetten. Dan dacht ik alleen maar: leeft ze nog?

Kiezen voor de laatste optie: euthanasie

In de jaren die volgden probeerde Demi alles om beter te worden. Ze onderging talloze behandelingen, waaronder meer dan honderd elektroshocks, ketaminebehandelingen en langdurige opnames. Daarbij werd helaas ook veel dwang toegepast. Dat vond ik als moeder ontzettend moeilijk. Ik had het gevoel dat het haar eerder verder beschadigde dan hielp.

Uiteindelijk waren er geen reële behandelopties meer over. Demi wilde niet dood, ze wilde leven. Alleen niet op deze manier. Ze heeft er alles aan gedaan om beter te worden. Pas toen er echt geen uitzicht meer was, is het euthanasietraject gestart. Het was een onvoorstelbaar moeilijke periode. Ik voelde me machteloos. Uiteindelijk ben ik naast haar gaan staan, omdat ik haar niet nóg langer wilde laten lijden. Mijn grootste wens was dat ze, als het moment zou komen, niet alleen hoefde te zijn.

Een ode aan Demi

Psychisch lijden is vaak onzichtbaar, terwijl het net zo ingrijpend kan zijn als een lichamelijke ziekte. Ik wil met mijn boek Storm in Stilte laten zien wat dit hele proces met mij als moeder heeft gedaan, maar ook hoeveel Demi heeft gevochten om beter te worden. Mensen denken soms dat euthanasie bij psychisch lijden een makkelijke uitweg is, maar dat is het absoluut niet. Het is een ontzettend zwaar en zorgvuldig traject dat alleen wordt doorlopen als er echt geen perspectief meer is.

Het boek is een ode aan Demi, maar ook aan alle jongeren die in stilte vechten en aan de ouders die machteloos naast die strijd staan. Als ik één ding zou mogen veranderen, dan is het de manier waarop we als samenleving omgaan met pesten en mentale gezondheid. Ik zou willen dat daar op de basisschool al structureel aandacht voor is. Leer volwassenen om signalen te herkennen, achter gedrag te kijken en problemen serieus te nemen voordat het te laat is. Zodat geen enkel kind zich zo alleen hoeft te voelen als Demi zich heeft gevoeld.

Een deel van de opbrengst van mijn boek gaat naar een initiatief of goed doel dat zich inzet voor mentale gezondheid. Dat is iets waarvan ik zeker weet dat Demi dat ook zo gewild zou hebben.”

Monique de Vries is auteur van het boek Storm in Stilte.

Geschreven door Lotte van Zijl

Lotte van Zijl (1998) is freelance redacteur met een media- en communicatiediploma op zak en een onweerstaanbare liefde voor verhalen die mensen raken, of dit nu over psyche, lifestyle, reizen of een ander onderwerp gaat. Voor J/M Ouders spreekt ze ouders die de opvoeding net even anders doen en experts die ouders weer een stukje houvast en informatie geven. Ze houdt van zon, surfen en nieuwe culturen ontdekken en reist daarom met haar laptop in haar backpack de wereld over - van Rotterdam en Portugal tot Indonesië en Nieuw-Zeeland.