Stéfanie André Opvoeden vandaag, 11:03

Leestijd: 5 minuten

Onderzoek: slechts 59 procent van de vaders neemt geboorteverlof op, dit houdt hen tegen

Slechts 59 procent van de Nederlandse vaders neemt aanvullend geboorteverlof op. Dat cijfer uit recent ESB-onderzoek verbaast Stéfanie André, universitair hoofddocent aan de Radboud Universiteit en onderzoeker naar werkende vaders. Waarom laten vier op de tien vaders hun verlof liggen?

De onderzoeken die in dit artikel worden aangehaald, zijn uitgevoerd onder heteroseksuele vader-moedergezinnen. De bevindingen zijn daarom niet zonder meer van toepassing op andere gezinsvormen.

59 procent. Toen NPO Radio 1 mij belde om de cijfers uit het ESB-onderzoek te duiden, moest ik eerlijk zeggen dat ik dat cijfer vond tegenvallen. We hebben het in Nederland graag over betrokken vaders en het delen van zorg. Dan zou je verwachten dat vrijwel iedere vader deze vijf weken op zou nemen. Toch doet ruim vier op de tien vaders dat niet.

Maar van de vaders die wél verlof opnemen, neemt ongeveer tachtig procent direct de volledige vijf weken op. Het lijkt er dus op dat het probleem niet zozeer in het verlof zelf zit, maar in de stap ervoor: de beslissing om het op te nemen. In mijn onderzoek naar werkende vaders hoor ik telkens weer dat die beslissing lang niet zo vanzelfsprekend is als men soms denkt.

Waarom inkomensverlies vaders tegenhoudt

Voor sommige mannen is het simpelweg een kwestie van geld. Vaders met lagere inkomens kunnen zich een inkomensdaling van dertig procent vaak moeilijk veroorloven. Zeker niet in een periode waarin er opeens een kind is, de kosten stijgen en veel gezinnen nog niet precies weten hoe hun nieuwe situatie eruit gaat zien. Je partner gaat mogelijk minder werken en er zijn hogere structurele lasten, zoals luiers en kinderopvang.

Ook vaders met hoge inkomens nemen minder vaak verlof op

Opvallend genoeg maken ook mannen met hoge inkomens minder gebruik van het aanvullende verlof. Hoewel het inkomensverlies daar eveneens een rol speelt, vermoed ik dat dit niet het hele verhaal is. Zij hebben mogelijk niet het gevoel dat ze zes weken afwezig kunnen zijn zonder gevolgen voor hun werk of carrière.

Werkcultuur maakt 5 weken vaderschapsverlof niet vanzelfsprekend

Daarnaast speelt werkcultuur een belangrijke rol. In mijn onderzoek vertellen vaders regelmatig over creatieve manieren waarop zij toch proberen tijd vrij te maken. Zo sprak ik mannen die voor de geboorte extra diensten draaiden. Zo vertelt Coen: “Voorde oudste werd geboren, heb ik alle extra diensten gepakt die ik kon krijgen. Zo kon ik daarna zes weken thuis zijn, zonder dat het me inkomen of vakantiedagen heeft gekost”.

Op papier is er veel veranderd als het gaat om verlof. In de praktijk bestaan oude verwachtingen vaak nog steeds. De goede werknemer is beschikbaar en niet alle leidinggevenden vinden verlof handig. Michael: “Ze hebben er recht op, en dat krijgen ze dus ook, maar handig in de planning vind ik het niet. We moeten toch open al die weken.” Dat is niet per se onwil, maar het laat wel zien hoe verlof in sommige organisaties nog steeds wordt gezien als een probleem dat opgelost moet worden.

Waarom sommige vaders vooraf geen behoefte voelen aan 5 weken thuis

Ik denk dat we nog een andere verklaring serieus moeten nemen. Niet iedere vader voelt van tevoren de behoefte om vijf weken thuis te zijn. Dat klinkt misschien ongemakkelijk, maar we zijn allemaal anders. In mijn vorige column schreef ik dat veel mannen nauwelijks met elkaar over vaderschap praten. Als niemand vertelt hoe waardevol die eerste weken waren, weet je ook niet wat je mist.

Tegelijkertijd weet je als man niet hoe het is om vader te zijn voordat je vader bent geworden. Dat moet je ervaren. We doen vaak alsof de verdeling in zorgtaken vanzelf ontstaat. Alsof sommige mensen er van nature beter in zijn dan anderen. Maar veel vaardigheden leer je vooral door ze te doen. Niemand wordt geboren met het vermogen om een voetbal te raken of een boterham te smeren. Dat leer je door oefening.

Alleen zijn met hun baby helpt vaders het zorgen te leren

Voor zorgen geldt hetzelfde. Vaders ontwikkelen vertrouwen en vaardigheden doordat zij tijd alleen met hun kind doorbrengen. Niet door erover na te denken, maar door het daadwerkelijk te doen. Zo vertelt Gerald: “De eerste keer dat ik alleen thuis was met mijn dochter voelde zo goed. Nu kon ik het op mijn manier doen en het ging niet perfect,maar dat hoefde ook niet”. Deze tijd alleen met je kind is niet alleen goed voor vaders en kinderen. Het is ook goed voor moeders. Wanneer vaders vanaf het begin meer zorgtaken op zich nemen, wordt het voor moeders gemakkelijker om weer te gaan werken.

Waarom 16 weken betaald vaderschapsverlof volgens mij beter zou werken

Als we werk willen maken van gelijkwaardig ouderschap, moeten we daarom verder durven gaan dan de huidige vijf weken tegen zeventig procent salaris. Mijn ideaalbeeld is zestien weken volledig betaald vaderschapsverlof. Deels op het moment dat de moeder weer gaat werken. Juist dan krijgen vaders de kans zelfstandig voor hun kind te zorgen. Want betrokken vaderschap ontstaat niet vanzelf. Het ontstaat wanneer mannen het (kunnen) doen.

Meer lezen over mijn onderzoeken? Kijk dan op mijn persoonlijke pagina of op de website Worklife.

Verbonden expert

Stéfanie André

Vaderexpert, Beleidssocioloog, PhD

Stéfanie studeerde sociologie en politicologie en is als beleidssocioloog gespecialiseerd in vaderschap. Zij werkt als universitair hoofddocent Maatschappelijke Bestuurskunde aan de Radboud Universiteit aan vraagstukken rondom vaderschap, werk‑zorgverdeling en sociaal‑culturele verwachtingen rondom ouderschap. »

• Onderzoek: slechts 59 procent van de vaders neemt geboorteverlof op, dit houdt hen tegen
• Waarom vaders amper praten over hun kinderen: ‘Zorgen voelt soms onmannelijk’
• Onderzoek onder 19 mannen: veel vaders hebben geen duidelijk rolmodel voor ouderschap

Reacties