Denise Bodden Opvoeden vandaag, 11:03

Leestijd: 5 minuten

GZ-psycholoog over depressie bij kinderen: signalen die ouders niet altijd direct herkennen

Je kind trekt zich terug, is prikkelbaar en heeft nergens meer zin in. Een dip of toch meer? Denise Bodden, gz-psycholoog bij praktijk Haans KaJo en universitair docent op de Universiteit Utrecht, legt uit welke signalen op depressieve klachten kunnen wijzen en wanneer je als ouder hulp kunt inschakelen.

Depressie komt ook voor bij jonge kinderen: de signalen verschillen per leeftijd

Je kind is stiller dan anders en trekt zich terug op zijn kamer; zou het depressie kunnen zijn? Het kan lastig zijn om te bepalen wat er aan de hand is. Is het een dip of is er sprake van een depressie? Depressie is een van de meest voorkomende psychische problemen onder jongeren; maar liefst 1 op de 5 jongeren heeft depressieve klachten. En dit aantal lijkt de afgelopen jaren alleen maar te stijgen, zowel in Nederland als België en vooral onder meisjes. Daarom is het belangrijk om signalen te herkennen.

Er wordt vaak gedacht dat depressie alleen voorkomt bij jongeren, maar ook op zeer jonge leeftijd kan een depressie voorkomen. Bij kinderen van 3 tot 5 jaar oud komt een depressie weinig voor (0,08 procent), maar kan deze zich uiten in verlatingsangst, weinig spelen of een groeiachterstand. In de basisschoolleeftijd komt depressie iets vaker voor (1,7 procent). Een kind kan dan minder actief zijn, negatieve gedachten hebben en leerproblemen krijgen.

Tijdens de adolescentie (12-18 jaar) komt depressie het meest voor (7,5-8 procent). Jongeren kunnen nog meer negatieve gedachten krijgen en minder zelfvertrouwen krijgen. Maar over alle leeftijden heen zien we ook gelijkenissen; het kind of de jongere kan langere tijd somber, verdrietig of prikkelbaar zijn en minder plezier of interesse hebben in activiteiten en dingen die het normaal gesproken leuk vindt.

Waarom ouders een depressie bij hun kind niet altijd herkennen

Doordat een depressie iets is wat je voelt en denkt, is het vaak niet iets wat aan de buitenkant zichtbaar is. Bovendien zijn kinderen en jongeren met een depressie vaak goed in het verbergen van hun depressie, waardoor anderen zoals ouders, vrienden en leerkrachten weinig in de gaten hebben. Als ouders al iets merken, is vaak de reactie: “het is gewoon een dipje”, “het gaat wel over” of “dat komt door de puberteit”. Maar soms is er meer aan de hand en wordt de depressie te laat of helemaal niet herkend.

Dip of depressie: wanneer is somberheid méér dan een slechte dag?

Niet iedere sombere stemming betekent dat een kind depressief is. Een depressie kan het beste gezien worden als een continuüm; van een tijdelijke dip tot een ernstige en langdurige depressieve stoornis. Een dip duurt meestal kort, bijvoorbeeld een dag of enkele dagen. Een kind kan zich dan somber of neerslachtig voelen, maar het kan nog steeds functioneren, bijvoorbeeld naar school gaan en nog plezier hebben. Vaak kan het kind zijn of haar gevoel nog beïnvloeden door bijvoorbeeld afleiding te zoeken of een leuke activiteit te doen. Het kind heeft hier verder geen last van. Als ouder kun je dan steun bieden.

Signalen van depressieve klachten waarop ouders kunnen letten

Depressieve klachten zijn vaak wat ernstiger en langduriger. Het kind krijgt steeds meer negatieve gedachten over zichzelf, de wereld en de toekomst: “ik ben niets waard”, “ik kan niets”, “het is allemaal mijn schuld”. Ook kunnen andere klachten voorkomen, zoals eetproblemen (te weinig of te veel), veranderingen in gewicht, problemen met slapen (te veel of te weinig), vermoeidheid of energieverlies, concentratieproblemen en soms zelfs terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding.

Wat signalen kun je als ouder zien en herkennen? Een depressie ziet er bij ieder kind anders uit. Let vooral op veranderingen in gedrag.

Mogelijke signalen zijn;

• Concentratieproblemen
• Stil en teruggetrokken gedrag
• Onrustig gedrag of vertraagd bewegen en praten
• Vermoeidheid en minder actief zijn
• Weinig zelfvertrouwen of een lage eigenwaarde
• Minder motivatie (bijv. huiswerk niet meer maken)
• Achteruitgaande schoolresultaten
• Problemen met leeftijdsgenoten (bijv. zich isoleren of gepest worden)
• Nerveus, prikkelbaar of geagiteerd gedrag
• Een sterke reactie op stress
• Terugkerende lichamelijke klachten zoals buik- en hoofdpijn
• Opvallende veranderingen in kleding, kapsel of uiterlijk
• Minder goed voor zichzelf zorgen (bijv. slechte hygiëne of ongewassen kleding)
• Gewichtsverlies- of toename
• Middelengebruik (bijv. blowen)
• Risicovol of opstandig gedrag
• Zelfbeschadiging (bijv. krassen of snijden in de huid)

Eén van deze signalen betekent niet automatisch dat een kind een depressie heeft. Het gaat vooral om meerdere en langdurige signalen.

Wat kun je doen als je denkt dat je kind depressief is?

Het belangrijkste is: maak depressie bespreekbaar. Benoem wat je opmerkt, bijvoorbeeld: “Ik merk dat je de laatste tijd veel stiller bent en minder vaak met je vrienden afspreekt. Hoe gaat het echt met je?” Probeer vooral te luisteren zonder oordeel en zonder het meteen te willen oplossen. Laat merken dat je er bent en blijf vragen hoe het gaat. Vraag wat je als ouder kan betekenen en bied steun. Soms heeft een kind vooral behoefte aan iemand die luistert en dichtbij blijft.

Verder is het belangrijk dat er structuur is (bijvoorbeeld op tijd opstaan en eten) en dat het kind voldoende beweegt en dingen blijft doen die het normaal ook belangrijk of leuk zou vinden, zoals sporten, afspreken met vrienden of de hond uitlaten. Verwacht niet dat de depressie dan meteen weg is, maar kleine stapjes helpen.

Maak je je zorgen of blijft je kind langere tijd depressieve klachten hebben? Bespreek dit dan met de huisarts of het zorgteam van school. Zij kunnen samen met jou en je kind bekijken wat er nodig is en, wanneer dat passend is, doorverwijzen naar professionele hulp.

Geschreven door Denise Bodden

Denise Bodden is universitair docent Universiteit Utrecht, afdeling pedagogiek, en GZ-psycholoog bij praktijk HaansKajo.

Reacties