Lisette Gerbrands Opvoeden vandaag, 13:00

Leestijd: 5 minuten

Orthopedagoog pleit voor minder controle in het ouderschap: ‘We volgen onze kinderen voortdurend, maar zien we ze nog wel écht?’

Van babyfoons die hartslag meten tot GPS-horloges, leerlingvolgsystemen en apps die iedere stap van een kind registreren: nog nooit konden ouders hun kinderen zo intensief volgen als nu. Maar volgens orthopedagoog Kina Smit schuilt daarin ook een risico. Ze vertelt erover in een gesprek met J/M Ouders: “We zijn steeds beter geworden in monitoren, maar raken langzaam het vermogen kwijt om gewoon naar een kind te kijken.”

“Eigenlijk begint het al vanaf de geboorte”, vertelt Kina. “Veel ouders schaffen een babyfoon aan die niet alleen beeld en geluid geeft, maar ook beweging, hartslag of zelfs stress meet. Daarna komt het kinderdagverblijf met een volgsysteem, vervolgens de basisschool, waar ontwikkeling voortdurend wordt geregistreerd en uiteindelijk leidt tot een schooladvies. We hebben een wereld gecreëerd waarin lijstjes, grafieken en scores een grote rol spelen.”

Die ontwikkeling heeft volgens haar zeker voordelen. “Als er ernstige zorgen zijn, kunnen problemen eerder worden gesignaleerd en kan er sneller hulp komen. Dat is waardevol.” Toch ziet ze ook een keerzijde. “We kijken steeds vaker naar kinderen door de bril van normen en gemiddelden. We zien niet meer alleen het kind dat zich op zijn eigen manier ontwikkelt, maar vooral of het voldoet aan wat volgens schema zou moeten gebeuren. Terwijl ontwikkeling juist een natuurlijk proces is dat zich mag ontvouwen. Niet ieder kind groeit volgens hetzelfde tempo of dezelfde route.”

Veiligheid of schijnveiligheid?

Veel ouders kiezen voor een GPS-horloge of trackingdevice vanuit liefde en bescherming. Maar volgens Kina is het belangrijk om jezelf af te vragen wat zo’n apparaat eigenlijk doet. ‘Het geeft vaak een gevoel van veiligheid, maar dat gevoel is deels schijn. Ik geloof er meer in om een kind mee te geven: vertrouw op de wereld. De meeste mensen zijn vriendelijk en willen helpen als er iets aan de hand is.” Dat betekent niet dat technologie altijd verkeerd is. “Een horloge waarmee je kunt bellen kan in noodsituaties heel handig zijn. Maar maak duidelijke afspraken over wanneer je het gebruikt. Anders ontstaat al snel de reflex dat een kind bij elk klein probleem direct de ouder belt. En juist daar zit een belangrijk ontwikkelpunt. Kinderen leren zichzelf redden door kleine problemen eerst zelf op te lossen. Als ouders voortdurend beschikbaar zijn, leert een kind onbewust: ik hoef het niet zelf te kunnen, mijn ouders lossen het wel op.”

Zelfvertrouwen groeit door vertrouwen

Volgens Kina raakt voortdurend monitoren aan iets fundamenteels: het vertrouwen dat een kind in zichzelf ontwikkelt. “Als je alles controleert, zeg je eigenlijk niet: vertrouw op jezelf. Je zegt: vertrouw op mij. De grote mensen weten hoe het moet. Daardoor ontstaat het risico dat kinderen steeds meer gaan leven naar verwachtingen van buitenaf.”

Ze denkt terug aan een meisje van negen uit haar praktijk. “Ze was sociaal wat onhandig en had weinig vriendinnen. Uiteindelijk vond ze één meisje met wie ze een hechte vriendschap opbouwde. Ze deden alles samen. Toch kregen de ouders vanuit school te horen dat de meisjes zich meer op andere kinderen moesten richten. Maar waarom? Dit meisje had eindelijk een veilige vriendschap gevonden. Niet ieder kind hoeft sociaal dezelfde route te lopen. We lijken soms te vergeten dat verschillen óók gezond kunnen zijn.”

Geen controleproject

Een voorbeeld dat Kina veel reacties opleverde op sociale media, was dat van ouders die zelfs in een overzichtelijke speeltuin hun kind voortdurend volgen via technologie. “Dat zegt iets over hoe we tegenwoordig naar ouderschap kijken. We nemen het ongelooflijk serieus en zien het bijna als een project dat moet slagen. Ouders zijn soms meer bezig met hun eigen behoefte aan controle dan met wat het kind nodig heeft. We voelen ons verantwoordelijk voor alles wat er eventueel mis zou kunnen gaan. Tegelijkertijd leven we in een tijd waarin we via nieuws en sociale media voortdurend worden geconfronteerd met onveiligheid. Daardoor voelen we ons sneller angstig, terwijl de wereld op veel punten juist veiliger is dan tientallen jaren geleden.”

Juist daarom pleit Kina voor meer speelruimte. “Kinderen worden niet sterker doordat wij ze steeds beter controleren. Ze worden sterker doordat wij zeggen: ga maar. Ik zie je. En als er iets is, weet je me te vinden.” Dat betekent ook: vieze kleren, een schaafwond of een keer uit een boom vallen. “Kinderen móeten spelen. Maria Montessori zei het al: spelen ís het werk van het kind. Dat is hun taak.”

Eigen keuzes durven maken

Volgens Kina is technologie niet het probleem. Het gaat om de manier waarop ouders ermee omgaan. “De uitdaging is om steeds opnieuw te bedenken: kies ik hier bewust voor, of ga ik mee omdat iedereen het doet?” Ze noemt een gesprek met ouders van een peuter met veel boze buien. Ze stelde een eenvoudige zitzak voor waarin het meisje zich kon terugtrekken en ontspannen. “Nog voordat we waren uitgesproken, werd er al gezocht naar een speciale therapeutische zitzak met allerlei extra functies. De commercie speelt voortdurend in op de onzekerheid van ouders.”

Dat herkent ze ook uit haar eigen leven. “Ik kocht zelf ook ooit een hulpmiddel waardoor mijn dochter stiller zou slapen. Achteraf dacht ik: waarom eigenlijk? We vertrouwen soms eerder op een product of een app dan op onze eigen intuïtie.” Volgens haar begint bewust ouderschap daarom met één simpele vraag: “Is deze keuze echt voor mijn kind, of vooral voor mijn eigen behoefte aan controle?”

Meer vrijheid dan comfortabel voelt

Als ze ouders één advies mag meegeven, hoeft ze niet lang na te denken. “Geef je kind iets meer vrijheid dan voor jou comfortabel voelt. Dat kan klein beginnen. Laat een kind zelf naar de speeltuin lopen. Zelf een boodschap doen. Op de fiets naar school of sport, als de situatie dat toelaat. Bespreek vooraf hoe het veilig kan, maar laat de uitvoering vervolgens bij het kind. Zelfstandigheid begint niet op de achttiende verjaardag. Dat bouw je jarenlang op. Loslaten is iets wat je samen oefent.”

Verbonden expert

Kina Smit

Orthopedagoog-generalist

Kina Smit is orthopedagoog-generalist, auteur, spreker en moeder van twee dochters. Kina begeleidt, jongeren en hun ouders bij vragen over opvoeding, gedrag, emoties en ontwikkeling. Vanuit haar eigen basis-GGZ praktijk in Heemstede werkt zij dagelijks met gezinnen die vastlopen in de drukte, verwachtingen en onzekerheden van deze tijd. Kina is auteur van het boek Opvoeden, dat hoeft niet zo perfect. In haar werk, lezingen, webinars en podcasts pleit zij voor een ontspannen en realistische kijk op opvoeden. In een tijd waarin ouders worden overspoeld met adviezen, diagnoses en meningen, brengt zij nuance, relativering en vertrouwen. »

• Orthopedagoog pleit voor minder controle in het ouderschap: ‘We volgen onze kinderen voortdurend, maar zien we ze nog wel écht?’
• Opvoedexpert Kina Smit: ‘Social media laat ouders geloven dat opvoeden perfect moet zijn’
• Opvoedexpert Kina betrapt haar dochter (14) op vapen: ‘Zelf probeerde ik ook een trekje’