Ruth Smeets Gezondheid vandaag, 09:01

Leestijd: 5 minuten

Orthopedagoog: signalen dat schoolstress meer is dan spanning voor het nieuwe schooljaar

Buikpijn, piekeren of ineens niet meer naar school willen: de start van het nieuwe schooljaar kan bij kinderen flink wat spanning oproepen. Orthopedagoog Maaike Overeem ziet dit dagelijks in haar praktijk. Ze legt uit wanneer spanning normaal is, wanneer ouders alert moeten zijn en vooral: wat wél helpt.

“Spanning voor het nieuwe schooljaar hoort er voor veel kinderen een beetje bij. Alles begint weer: een nieuwe juf of meester, misschien een ander lokaal, nieuwe kinderen in de klas en nieuwe lesstof.

Maar als een kind langere tijd slecht slaapt, veel piekert, vaak buik- of hoofdpijn heeft, regelmatig ziek thuisblijft of als naar school gaan elke dag opnieuw een strijd wordt, is er meer aan de hand dan gewone spanning.

Stress voor het nieuwe schooljaar

Die spanning ontstaat vaak doordat kinderen nog niet weten wat ze kunnen verwachten. Maar er kunnen ook andere dingen spelen, zoals pestgedrag, perfectionisme en de angst om fouten te maken.

In mijn praktijk hoor ik vaak dat kinderen gedachten hebben als: wat als ik de nieuwe stof niet aan kan? Wat als ik fouten maak? Lachen andere kinderen me dan niet uit? En wat als ik straks alleen op het schoolplein sta? Zulke gedachten kunnen voor een kind heel groot worden.

Luisteren is belangrijk

Soms gaan ouders onbewust te veel mee in de angst van hun kind. Natuurlijk is het belangrijk om gevoelens en gedachten serieus te nemen, maar dat betekent niet dat je elke spannende situatie moet wegnemen.

Luister liever en zeg bijvoorbeeld: ‘Ik begrijp dat je het spannend vindt, maar we gaan het wel proberen.’ Het helpt ook om spanning te normaliseren door te vertellen dat jij als ouder weleens ergens tegenop ziet en te zeggen wat jou dan helpt.

Wat zit er achter spanning?

Als een kind zegt dat het morgen niet naar school wil, is het belangrijkste dat je eerst nieuwsgierig bent. Veel ouders schieten meteen in de actiestand en zeggen: ‘Je moet gewoon gaan.’ Maar zo’n uitspraak van een kind is vaak een signaal.

Vraag daarom eerst: ‘Wat maakt dat je niet naar school wilt?’ Misschien is er spanning voor een toets of presentatie, of speelt er iets sociaals. Erken eerst wat je kind voelt en maak de druk daarna kleiner door te zeggen: ‘Het hoeft niet perfect, je hoeft het alleen maar te proberen.’

Déze reacties helpen niet

Zodra een kind blokkeert, denken veel ouders dat hij of zij even moet doorzetten of zich aanstelt. Maar bij angst gebeurt er iets anders. Het brein van een kind maak razendsnel de inschatting: dit is gevaarlijk. Het lijf spant zich aan, het hoofd zegt: ‘Dit kan ik niet.’ Alles in het kind wil weg uit die situatie. Dat is geen aanstellerij, dat is angst.

Wat zeker niet helpt, zijn reacties als ‘Doe niet zo raar’ of ‘Dat stelt toch niets voor’. Ook dreigen met consequenties maakt het probleem vaak groter. En probeer zelf niet in paniek te raken, want kinderen voelen die spanning goed aan.

Ook pushen heeft geen zin. Dat kan juist zorgen voor nog meer angst, schaamte en minder vertrouwen in zichzelf. Het omgekeerde is ook niet wenselijk. Sommige ouders willen alle spanning meteen weghalen en zeggen: ‘Laat maar, het hoeft niet.’ Liefdevol bedoeld, maar ook dan kan de angst groter worden. Het kind ervaart immers niet dat het een spannende situatie misschien tóch aankan.

Zó reageer je op spanning voor het nieuwe schooljaar

De oplossing zit ergens daartussenin. Je kind helpen groeien is niet duwen, maar het is ook niet je kind overal voor weghouden. Het is begeleiden. Erken het probleem eerst en kijk daarna pas wat er nodig is. Denk in kleine stapjes in plaats van het hele probleem in één keer op te lossen.

Vindt je kind iets spannend, maar is het nog aanspreekbaar, blokkeert het niet volledig en voelt het zich veilig met jou erbij? Dan kun je voorzichtig aanmoedigen: ‘Zullen we het samen proberen? We doen het stap voor stap en ik blijf bij je.’

Als een kind echt helemaal dichtklapt, in paniek raakt of zich schaamt, heeft het eerst veiligheid en verbinding nodig. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ik zie dat je het spannend vindt. Het is oké. We kijken samen wat helpt.’ Vraag jezelf ook af of je je kind echt verder helpt of vooral probeert je eigen ongemak weg te nemen.

Samen het hoofd leegmaken

Bij kinderen die veel piekeren kan het helpen om samen een hoofd te tekenen en alle gedachten die daarin rondgaan op te schrijven of te tekenen. Daarmee worden die gedachten zichtbaar, het hoofd leger en weet je als ouder beter wat er speelt.

Sommige kinderen vinden het fijn om voor het slapengaan naar een kindermeditatie of rustige muziek te luisteren. Het belangrijkste is dat je niet zegt: ‘Denk gewoon positief.’ Een kind heeft er meer aan als je samen onderzoekt welke gedachten er zijn en wat helpt om daar rustiger mee om te gaan.

Wanneer trek je aan de bel?

Spanning voor een nieuw schooljaar is normaal. Maar neemt die steeds meer ruimte in, dan moet je daar niet te lang mee blijven rondlopen. Dat is het geval als een kind structureel slecht slaapt, veel lichamelijke klachten heeft, steeds vaker thuis wil blijven of voortdurend in gevecht raakt over school.

Zodra je merkt dat de angst of stress het dagelijks functioneren begint te beïnvloeden, is het verstandig om te overleggen met school, de huisarts of een andere professional. Het doel is niet dat een kind nooit meer spanning voelt, maar dat het leert: ik mag dit spannend vinden én ik kan ontdekken wat mij helpt.”

Geschreven door Ruth Smeets

Ruth Smeets is freelance journalist met een voorliefde voor verhalen over gezond eten en mentale gezondheid. Ze schrijft onder meer over over voedingstrends en het ontwikkelen van een positieve relatie met eten. Voor J/M Ouders maakt ze de rubriek ‘Het eetdagboek van…’, waarin ze ouders bevraagt over eetgewoontes en tafelrituelen. Ruth woont in Frankrijk, waar ze haar dagen vult met schrijven, wandelen en (hoe kan het ook anders?) koken en bakken voor geliefden, het liefst tot het hele huis ruikt naar zelfgebakken bananenbrood of een zacht pruttelende stoof.

Reacties