Tessa Kaufman Gender vandaag, 09:02

Leestijd: 6 minuten

Universitair onderzoeker LHBTQ-zorg: zo creëren ouders een veilige basis voor hun kind

Tessa Kaufman, universitair onderzoeker en docent pedagogiek en educatie verbonden aan de Universiteit Utrecht, ziet dat veel ouders hun LGBTQ-kind willen steunen, maar niet weten hoe. In deze column deelt Tessa hoe kleine, vanzelfsprekende gesprekken over gender- en seksuele diversiteit volgens onderzoek een groot verschil maken voor kinderen.

Als tiener ging ik stad en land af voor optredens van een Idols-zangeres. Mijn moeder reed mee, wachtte, haalde drinken en reed weer terug. Geen grote vragen, geen analyse. Ondertussen was mijn oude vriendinnengroep ineens vooral bezig met welke jongens ze wilden zoenen op het schoolfeest. Ik praatte mee, maar voelde me er steeds net buiten vallen. Bij die optredens vond ik juist mensen bij wie dat gevoel minder was. Pas jaren later begreep ik waarom: opvallend veel van hen bleken later, net als ik, LGBTQ te zijn.

Nog weer later, tijdens een wandeling met mijn moeder, wilde ik haar vertellen dat ik een relatie had met een vrouw. “Heb je enig idee waarom ik wil wandelen?” vroeg ik zenuwachtig. “Misschien omdat je me wilt vertellen dat je een vriendin hebt?” zei ze. Ik was verbaasd. Zij niet. Ze had allang door dat ik op vrouwen viel.

Waarom vanzelfsprekendheid meer helpt dan acceptatie

Juist die vanzelfsprekendheid was misschien wel de grootste steun. Niet: wat heftig, wat betekent dit allemaal, hoe moet dat later? Maar: natuurlijk, dit hoort ook bij jou.

Veel ouders in Nederland zullen zichzelf tegenwoordig best inclusief noemen. Toch blijft de vraag: hoe doe je dat concreet? Hoe maak je ruimte voor gender- en seksuele diversiteit zonder het onderwerp te vermijden, maar ook zonder er meteen een groot en zwaar gesprek van te maken?

Wat onderzoek zegt over LGBTQ-opvoeding

Onderzoek laat zien dat kinderen niet LGBTQ worden doordat ze erover horen, er boeken over lezen of mensen ontmoeten die LGBTQ zijn. Wat je als ouder wél beïnvloedt, is of je kind woorden, voorbeelden en veilige plekken heeft om zichzelf te begrijpen.

Waarom kleine gesprekken vaak het meeste verschil maken

Dat begint klein. Je kunt in je eigen verhalen en gesprekken al laten merken dat gender- en seksuele diversiteit voor jou vanzelfsprekend onderdeel zijn van de wereld. Door het over een collega en diens partner te hebben, door in verhalen mensen met verschillende relaties of genders terloops te noemen, of door op straat niet automatisch “hij” of “zij” te zeggen als je iemand aanwijst, maar soms gewoon “die”. Niet omdat je daar nadruk op legt, maar juist omdat je dat niet doet.

En als je kind zelf iets vertelt, hoeft dat geen startschot te zijn voor een groot gesprek over diens eigen identiteit. Juist niet. Je kunt ook vragen: “Hoe reageren de kinderen daarop?” of “Is dat bij jullie op school eigenlijk een beetje normaal?” Zo laat je merken dat dit thuis een veilig onderwerp is, zonder je kind zelf in de schijnwerpers te zetten. Tegelijk krijg je als ouder zicht op de wereld waarin je kind opgroeit.

Dat betekent dus ook dat je zelf nieuwsgierig blijft. De belevingswereld van jongeren verandert snel, net als de woorden, termen en voorbeelden die daarbij horen. Je hoeft niet alles te begrijpen, maar het helpt wel om af en toe eens een serie te kijken die jongeren bezighoudt, zoals Sex Education of Heartstopper, of je kind te vragen wat bepaalde woorden of begrippen betekenen. Niet om mee te doen met elke trend, maar om aan te sluiten bij de wereld waarin je kind opgroeit.

De valkuil van meteen willen beschermen

Een andere valkuil is dat we identiteitsontwikkeling soms behandelen alsof er zo snel mogelijk een eindantwoord moet komen. Is het een fase? Is het blijvend? Maar ontwikkeling werkt zelden zo overzichtelijk. Sommige jongeren weten al vroeg heel goed wie ze zijn. Anderen ontdekken dat stap voor stap. Beide zijn normaal. Gevoelens hoeven niet voor altijd te zijn om op dit moment echt en belangrijk te zijn.

Omdat ouders hun kind willen beschermen, schieten ze soms meteen in de zorgstand. Een vriendin vertelde dat haar vader, toen zij enthousiast vertelde dat ze een vriendin had, als eerste zei: “O, wat heftig voor je. En vertel je het me wel als je ooit discriminatie meemaakt?” Lief bedoeld. Maar als dit de eerste reactie is, leert een kind misschien ook dat diens identiteit vooral iets is om zich zorgen over te maken.

Natuurlijk moet je kind weten dat het altijd bij je terechtkan als het wordt buitengesloten, gepest of gediscrimineerd. En natuurlijk zijn er momenten waarop je moet ingrijpen. Als school bijvoorbeeld niet goed omgaat met de naam die je kind zelf gebruikt en die beter past bij diens gender, of met de voornaamwoorden die prettig voelen. Dan kan jouw steun het verschil maken. Niet door over je kind heen te beslissen, maar door samen te bespreken wat nodig is, wat school mag weten en hoe je voorkomt dat je kind open moet zijn over diens identiteit voordat diegene daaraan toe is.

Maar beschermen is niet alleen waarschuwen voor wat er mis kan gaan. Soms bescherm je je kind juist door iets gewoon te maken. Door vanaf jonge leeftijd te laten merken: dit bestaat, dit is bespreekbaar, dit kan ook mooi zijn.

Queer joy: waarom positieve ervaringen óók beschermen

Gelukkig is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor wat ook wel queer joy wordt genoemd: de verbondenheid, creativiteit, vrijheid en het plezier die LGBTQ-jongeren ervaren wanneer ze zichzelf kunnen zijn en mensen ontmoeten die op hen lijken. Ook daar kun je als ouder actief aan bijdragen. Niet alleen door er te zijn als het misgaat, maar ook door positieve ervaringen mogelijk te maken. Een GSA op school. Een Pride-evenement. Een creatieve hobby. Een veilige online community. Of soms gewoon meegaan naar dat concert waarvan jij misschien niet begrijpt waarom het zó belangrijk is.

Dat is niet alleen leuk, maar ook beschermend. Jongeren die zich gezien voelen, trots mogen zijn op wie ze zijn en aansluiting vinden bij mensen die op hen lijken, ontwikkelen vaak meer zelfvertrouwen en veerkracht. En juist die stevigheid helpt weer wanneer ze wél te maken krijgen met onbegrip of afwijzing. Beschermen betekent dus niet alleen je kind opvangen als het valt. Het betekent ook helpen om stevig te leren staan.

Misschien is dat wel de kern van inclusief opvoeden. Niet alleen zeggen: “Als jij LGBTQ bent, accepteer ik je.” Maar laten voelen: dit hoort bij het leven, dit mag besproken worden, dit kan ook vrolijk, creatief en verbindend zijn.

Wat mijn moeder deed

Mijn moeder gaf me destijds geen antwoorden op vragen die ik zelf nog niet kon stellen. Ze reed gewoon mee. Naar de concerten, naar de mensen bij wie ik me thuis voelde, naar een stukje van mezelf dat ik nog niet kende. Misschien is dat de mooiste vorm van steun: niet dat je als ouder precies weet wie je kind is of wordt, maar dat je zorgt dat je kind onderweg genoeg veiligheid, herkenning en plezier tegenkomt om daar zelf achter te komen.