Redactie Uncategorized vandaag, 09:03

Leestijd: 5 minuten

Op deze basisscholen leren kinderen meer dan rekenen en taal: HVO-leerkracht vertelt wat er gebeurt

‘Juf, stel dat mijn huis wordt gebombardeerd?’ In een HVO-les op de basisschool delen kinderen hun zorgen over oorlog. Vakleerkracht Esther Houben merkt hoe belangrijk het is dat leerlingen ruimte krijgen om vragen te stellen, te twijfelen en naar elkaar te luisteren.

Dus je werkt op een basisschool? Ja, momenteel op twee verschillende scholen als HVO-vakleerkracht. HVO? Nooit van gehoord, wat doe je dan precies? Het woord precies doet me glimlachen. Precies is nauwkeurig, zeker weten, juist, een feit. Precies dát is HVO niet. We praten, luisteren, onderzoeken verschillende meningen en gedachten, twijfelen, ontdekken en filosoferen.

Wat is HVO en waarom krijgen kinderen dit vak?

Goh, interessant, waarover dan? Kort gezegd: Met verschillende onderwerpen steeds over jezelf, de ander en de wereld. Oh, dus eigenlijk zoiets als burgerschap? Nee. HVO is geen burgerschap. Het vak burgerschap heeft een duidelijk kader, het is doelgericht, gaat over kennis van de samenleving en de rol van de leerling in de maatschappij. HVO biedt een vrijplaats binnen de school, het is procesgericht, gaat over de eigen (morele) ontwikkeling, veerkracht en zingeving.

Vorig schooljaar, na de kerstvakantie, begon ik met het thema democratie. Niet over staatsinrichting en het verkiezingsstelsel, dat valt onder burgerschap, maar over democratische grondrechten. In kleine groepjes praatten de leerlingen van groep 7 en 8 over welk grondrecht ze het meest waardevol of belangrijk vinden en waarom. Het recht op gelijke behandeling scoorde bij vrijwel iedereen hoog: “Want anders is het niet eerlijk en je mag niet discrimineren.”

Groep 7 en 8 praten over discriminatie en vrijheid

Klopt, bij de wet verboden. Betekent dat ook dat het niet gebeurt in Nederland? Of worden er desondanks toch groepen mensen buitengesloten of benadeeld denken jullie? Max deelt een persoonlijk verhaal over zijn neef in een rolstoel. Het raakt hem zichtbaar dat zijn neef niet mee kan naar de lokale kartbaan omdat er geen rolstoeltoegankelijke ingang is. De klas is er stil van.

Een ander groepje vond vrijheid van meningsuiting het belangrijkste grondrecht: “Want anders mag je niet zeggen wat je vindt en je moet alles kunnen zeggen.” Is dat wel zo? Betekent dit grondrecht dat je alles kunt zeggen wat je vindt? De meningen zijn verdeeld. Julia legt uit dat het soms beter is om je mond te houden, want als je bijvoorbeeld boos bent, zeg je misschien dingen waar je spijt van krijgt. Er wordt instemmend geknikt. “Ja juf en je mag ook niet expres anderen kwetsen.” Mooie gesprekken.

Kinderen vertellen tijdens HVO over hun angst voor oorlog

De actualiteit zorgde ervoor dat deze les een bijzondere, intense wending kreeg. Groenland moest desnoods met geweld worden ingenomen! Dat hadden de leerlingen ook gehoord en/of gelezen. Op mijn vraag wie zich zorgen maakt, staken vrijwel alle leerlingen schoorvoetend hun hand op. En vervolgens deelden ze het gevoel van onmacht, angst voor een derde wereldoorlog, nachtmerries.

“Want Amerika en Rusland hebben raketten juf, en die kunnen helemaal tot hier komen.” “Stel je voor juf, dan wordt mijn huis gebombardeerd, terwijl ik er helemaal niks mee te maken heb.” Er kwam een discussie op gang over hoe reëel deze gedachten zijn en we hoorden van een klasgenoot hoe zijn familie oorlog ontvluchtte. Ik stond erbij en keek ernaar en voelde de verbondenheid.

We eindigden deze HVO-les met de geruststellende gedachte dat de machthebbers van nu waarschijnlijk niet verantwoordelijk willen zijn voor de gevolgen van een nieuwe wereldoorlog en het daarom bij dreigende woorden zullen laten.

Groep 5 verdeelt het belastinggeld: natuur of wegen?

Een paar weken geleden was het prinsjesdag. Dat hoort qua kennis bij burgerschap en dus bij de groepsleerkrachten zelf. Ik heb er ook een HVO-les aan besteed, maar dan met een werkvorm waarbij de leerlingen in groepjes moesten overleggen hoe ze het belastinggeld over de verschillende posten zouden verdelen. Welke post krijgt van jullie het meeste geld en waarom?

Voor de meeste kinderen in groep 5 was het heel simpel: Natuur! “Zonder natuur kunnen we niet leven juf.” Geen speld tussen te krijgen. “Het minst naar vervoer, want te veel auto’s zorgen voor milieuvervuiling, dus als de wegen niet gerepareerd worden dan kunnen de auto’s niet rijden.” Probleem opgelost! Lina vindt het een slecht plan, want “soms moet je wel echt ergens naar toe met de auto.” “De politie ook”, roept Finley. Inderdaad, toch niet zo handig om de wegen te laten verpieteren.

Waarom een HVO-les geen goed of fout antwoord nodig heeft

Ik daag ze uit om na te denken hoe geld van de post vervoer de natuur wel zou kunnen helpen? De miljoenennota wordt zo een manier om met elkaar in gesprek te kunnen gaan over wat je belangrijk vindt in een samenleving. Een groepje besloot om hun verdeling aan te passen. “Mag dat juf?” Uiteraard! Geen goed of fout antwoord, leren van elkaar, eigen mening bijstellen, dat is HVO.

Aan het einde van de les bleef Sophia even hangen. Ze blijkt een prangende vraag te hebben. “Juf, als Amalia koningin is, heet het dan prinsesjesdag?”

Reacties