Lisette Gerbrands Pubergedrag vandaag, 11:02

Leestijd: 5 minuten

Psycholoog en systemisch coach over het begrijpen van pubergedrag: ‘Je puber raakt je soms precies op je zwakste plek’

Waarom kan een ruzie met je puber je zoveel dieper raken dan je zou verwachten? En waarom schiet je als ouder soms in een reactie waar je achteraf spijt van hebt? Volgens psycholoog en systemisch coach Rob de Leeuw heeft het gedrag van pubers niet alleen met hun ontwikkeling te maken, maar kan het ook oude patronen bij ouders blootleggen. “Je kind kan je confronteren met delen van jezelf die je liever niet ziet”, zo vertelt hij aan J/M Ouders.

Pubers zijn volop bezig met het ontwikkelen van hun eigen identiteit. Ze willen zelfstandiger worden, zoeken grenzen op en zetten zich steeds meer af tegen hun ouders. Dat hoort bij een gezonde ontwikkeling naar volwassenheid. Tegelijkertijd zijn ouders voor jonge kinderen lange tijd het belangrijkste voorbeeld. Kinderen nemen daardoor, vaak onbewust, veel patronen van hun ouders over. En soms juist gedrag dat ze bij hun ouders verafschuwen.

“Kinderen functioneren daardoor ook als een spiegel voor hun ouders”, zegt De Leeuw. “Ze kunnen je laten zien hoe je zelf met emoties, grenzen of conflicten omgaat. Dat kan behoorlijk confronterend zijn.” Volgens De Leeuw worden patronen niet alleen via gedrag en non-verbale communicatie doorgegeven. Ook ervaringen en omstandigheden binnen families kunnen van generatie op generatie invloed hebben. “Denk bijvoorbeeld aan traumatische ervaringen, geheimen of gemis, maar ook aan de manier waarop daarmee wordt omgegaan.”

Waarom je soms veel heftiger reageert op je puber dan je wilt

Een puber die met deuren slaat, zich afsluit of fel in discussie gaat, kan bij een ouder een reactie oproepen die veel sterker is dan de situatie op zichzelf verklaart. Hoe herken je dat je niet alleen reageert op je kind, maar ook op iets uit je eigen verleden? “Kijk naar je eigen reacties onder spanning”, adviseert De Leeuw. “Welke patronen keren steeds terug? En zijn er momenten waarop je achteraf denkt: waarom reageerde ik eigenlijk zo?”

Hij noemt dit overlevingsstrategieën: manieren van reageren die ieder mens in de jeugd ontwikkelt om met zijn omgeving om te gaan. Een kind leert bijvoorbeeld dat het beter kan pleasen, zich aanpassen, hard werken of juist boos worden om met bepaalde situaties om te gaan. “Onder druk schieten we gemakkelijk terug in die oude strategieën. Je reageert dan niet meer alleen vanuit de situatie van nu, maar ook vanuit wat je vroeger hebt geleerd dat nodig was.” Daarom is volgens De Leeuw één woord bijzonder belangrijk: vertragen.

“Als je onmiddellijk reageert op een confrontatie met je puber, is de kans groter dat je vanuit je automatische patroon reageert. Door even niets te doen, ontstaat ruimte. Dan kun je jezelf afvragen: wat gebeurt hier nu echt en hoe wil ik hier als ouder op reageren?”

Waarom opstandig gedrag van je puber óók iets positiefs kan betekenen

Een puber die zich terugtrekt, afwijst of voortdurend de discussie aangaat, kan ouders onzeker maken. Toch hoeft dergelijk gedrag niet te betekenen dat de relatie met je kind slecht is. “Het gedrag van pubers is functioneel”, zegt De Leeuw. “Ze creëren onbewust afstand om ruimte te krijgen voor het ontwikkelen van hun eigen identiteit en autonomie. Dat hoort bij de ontwikkeling.” Sterker nog: volgens De Leeuw kan pubergedrag ook een teken van veiligheid zijn. “Als kinderen kunnen puberen, voelen ze zich blijkbaar veilig genoeg om hun emoties te uiten. Dat is voor ouders soms ontzettend lastig, maar je kunt het ook vanuit die gedachte bekijken.”

Hij ziet in zijn praktijk juist regelmatig wat er gebeurt wanneer kinderen die ruimte vroeger niet hadden. “Als iemand als kind niet goed heeft kunnen laten merken dat hij boos, verdrietig of bang is, kan dat later problemen geven. Bijvoorbeeld bij het aangeven van grenzen of het vragen om steun.”

Zo houd je verbinding met je puber zonder elke discussie aan te gaan

Alleen hoe blijf je als ouder verbonden met een puber wanneer gesprekken steeds eindigen in ruzie, stilte of onbegrip? Volgens De Leeuw begint dat bij ruimte geven, begrip tonen en nieuwsgierig blijven. “Maak niet overal een discussie van. Als ouder kun je het op zo’n moment bijna per definitie niet goed doen in de ogen van je puber.” Dat betekent niet dat alles maar moet worden geaccepteerd. “Er mogen duidelijke grenzen zijn. Het is juist belangrijk om concreet te zijn over wat echt niet kan. Maar probeer de verantwoordelijkheid voor de gevolgen ook bij je puber te laten.” Methodes zoals Geweldloze Communicatie kunnen ouders daarbij helpen, vertelt hij.

Naar jezelf kijken betekent volgens De Leeuw nadrukkelijk niet dat ouders alle verantwoordelijkheid bij zichzelf moeten leggen. “Het gaat erom dat je je eigen gedrag en reacties leert begrijpen. Daardoor kun je ook beter begrijpen wat er bij je kind gebeurt. Je kunt meer aanwezig blijven en met meer empathie en nieuwsgierigheid reageren.” Daarbij is het belangrijk om het gedrag van een puber niet automatisch goed te praten. Grenzen blijven nodig. Maar wanneer je begrijpt waarom iets jou zo raakt, wordt het gemakkelijker om bewust te kiezen hoe je reageert.

Waarom vertragen volgens Rob de Leeuw helpt tijdens ruzie met je puber

Voor ouders die hun puber én zichzelf beter willen begrijpen, heeft De Leeuw daarom een eenvoudig uitgangspunt: vertraag en reflecteer. “Kijk terug naar je eigen jeugd. Hoe was jij als puber? Hoe werd er thuis omgegaan met boosheid, verdriet, angst en grenzen? En wat heb jij jezelf toen aangeleerd?”

Misschien werd je heel prestatiegericht. Misschien leerde je vooral anderen tevreden te houden. Of misschien werd boosheid de manier waarop je jezelf beschermde. “Door die patronen te onderzoeken, ontstaat vaak meer compassie voor jezelf én voor je kind.”

Daarbij kunnen ouders ondersteuning zoeken. De Leeuw noemt onder meer systemisch werken en familieopstellingen om familiedynamieken en oude patronen te onderzoeken. Ook technieken als EMDR en EFT kunnen, onder begeleiding van een professional, worden ingezet bij ervaringen waar iemand nog last van heeft. “Je hebt altijd blinde vlekken voor je eigen gedrag”, zegt hij. “Juist daarom kan het waardevol zijn om samen met iemand te onderzoeken wat je vroeger hebt meegemaakt en hoe je daarmee hebt leren omgaan. En misschien is dat wel de lastigste én waardevolste les van het ouderschap: je puber leren begrijpen begint soms bij jezelf leren begrijpen.”

Geschreven door Lisette Gerbrands

Als moeder van twee zoons van 7 en 3 jaar ziet Lisette (1985) dagelijks hoe groot de afstand kan zijn tussen theorie en praktijk. Die ervaring neemt ze mee in haar werk, waarin journalistieke nieuwsgierigheid en herkenbare verhalen samenkomen. Met haar achtergrond in Communicatie schrijft ze vanuit Den Bosch verhalen die laten zien dat er niet één juiste aanpak bestaat. Ze biedt ouders herkenning, nuance en perspectief in een fase van het leven waarin vragen vaak belangrijker zijn dan antwoorden.

Reacties