Ruth Smeets Kinderen vandaag, 09:03

Leestijd: 5 minuten

Kinderpsycholoog: 5 dingen die je als ouder kunt doen om je kind oprecht sorry te leren zeggen

Een kind dwingen om ‘sorry’ te zeggen, levert nog geen oprechte verontschuldiging op. Hoe help je je kind verantwoordelijkheid te nemen, de schade te herstellen en tegelijk de eigen grenzen te bewaken? J/M Ouders vroeg het aan kinderpsycholoog en opvoedkundige Tischa Neve.

Misschien herken je het: ‘sorry’ klinkt soms als een loos begrip. Sommige kinderen leren al jong dat het een codewoord is dat ze moeten zeggen zodra ze worden berispt. Alleen gaat je verontschuldigen er juist om dat je erkent dat jouw gedrag een ander heeft geraakt en kijkt hoe je het kunt herstellen.

Daarvoor zijn empathie en verantwoordelijkheid nodig. Fouten maken hoort bij opgroeien. Als ouder wil je dat je kind in zulke situaties leert om uit zichzelf iets goed te maken, en niet alleen omdat jij zegt dat het moet. Kinderpsycholoog Tischa Neve legt uit hoe je daarbij kunt helpen.

Inlevingsvermogen groeit stap voor stap

“Onder kinderen zien we rond het tweede en derde levensjaar voorlopers met empathie, schuldgevoel en herstelgedrag. Toch hebben ze dan nog geen breed perspectief en kunnen ze zich nog niet helemaal in de ander verplaatsen. Dat zien we pas vanaf de kleuterleeftijd. Vanaf zes of zeven jaar lukt het kinderen om oorzaak en gevolg te begrijpen en dat te verbinden aan het perspectief van de ander. Dat inlevingsvermogen is nodig als je wilt dat je kind écht verantwoordelijkheid neemt.

Kleuters begrijpen langzaamaan steeds beter dat je verontschuldigen iets anders is dan het bedenken van een smoes. Ook leren ze dat een oprechte verontschuldiging de band met een ander kan herstellen. Hun beeld van het perspectief wordt steeds genuanceerder. Kinderen begrijpen ook beter wat hun eigen aandeel is in een bepaalde situatie.”

Eerst kalmeren, dan sorry zeggen

“Heeft je kind iemand pijn gedaan? Dan kun je vragen: ‘Hoe denk je dat dit voelde voor de ander?’ of: ‘Wat kunnen we doen om hem of haar te helpen?’ Gebeurde er iets per ongeluk, dan vinden kinderen het meestal niet moeilijk om sorry te zeggen. Ze zitten dan minder hoog in hun emoties.

Maar slaat je kind iemand vanuit boosheid en frustratie, dan lukt sorry zeggen vaak niet. Met een hoofd vol emoties kun je nu eenmaal niet rustig nadenken en bedenken dat bepaald gedrag misschien niet handig was. Herstel kan pas wanneer beide partijen helemaal rustig zijn. Anders wordt het algauw een kunstje. Daar heb je niets aan, want de verontschuldiging is dan niet gemeend.

Afkoelen en leren omgaan met emoties zijn daarom belangrijk. Achteraf hoeft sorry zeggen ook niet zwaar te zijn. Je kunt bijvoorbeeld voorstellen om samen een high five te geven aan het andere kind, of om een koud doekje te brengen als het kind in kwestie is gevallen en een pijnlijke arm heeft.”

Geen sorry als toegangsbewijs

“Ouders vallen vaak terug op conditioneren. Zodra iets gebeurt, zeggen ze bijvoorbeeld: ‘Nou, dat mag niet. Wat zeg je dan?’ Als een kind alleen sorry zegt, omdat jij erom vraagt, wordt het een soort toegangsbewijs om straf of gezeur te ontduiken.

Juist daarom wil je als ouder niet alleen vragen: ‘Wat zeg je dan?’ Vraag liever: ‘Wat is er gebeurd? En hoe denk je dat we dat weer een beetje goed kunnen maken?’ Bovendien is voorleven zeker bij jonge kinderen belangrijk. Stoot je zelf een keer per ongeluk tegen iemand aan, zeg dan meteen: ‘Sorry, zo was het niet bedoeld.’ Je kind leert honderd keer meer van voorleven dan van verplichte excuses.”

‘Je kind leert honderd keer meer van voorleven dan van verplichte excuses.’

Herstellen is geen straf

“Om de schade te herstellen, is het belangrijk om te kijken wat er is gebeurd. Is er iets kapotgemaakt, dan kun je samen kijken of je het kunt repareren of vervangen. Is er iemand buitengesloten, dan kunnen jullie bedenken hoe je kind het contact kan herstellen. En heeft je kind iemand pijn gedaan? Bedenk dan samen wat diegene nodig heeft.

Het is belangrijk dat kinderen leren dat herstel geen straf is. Het betekent verantwoordelijkheid nemen voor de gevolgen van je gedrag. Fouten maken we allemaal, maar je kunt je kind leren om die fouten te herstellen en erop terug te komen. Benoem gerust dat het andere kind het fijn vond dat je kind excuses kwam aanbieden. En biedt je kind jou excuses aan, zeg dan bijvoorbeeld: ‘Wat fijn dat je dat zegt. Nu weet ik dat het weer goed is.’ Zo laat je zien wat er na een oprechte verontschuldiging kan gebeuren.”

Je kind hoeft sorry niet meteen te accepteren.

“Soms is je kind juist degene die excuses krijgt. Dan hoeft je kind die niet per se meteen te accepteren. Het mag best zeggen: ‘Fijn dat je het zegt, maar ik ben nog een beetje verdrietig en ik wil nu even niet samen spelen.’ Je kind hoeft niet overal oké mee te zijn, bijvoorbeeld als de excuses niet oprecht voelen.

Is jouw kind steeds degene die sorry zegt tegen anderen, dan is het misschien sociaal nog wat onhandig. Het kan helpen om te kijken hoe je kind rustiger kan spelen of een ander meer ruimte kan geven. Sommige kinderen hebben veel energie en zijn fysieker dan andere kinderen. Dan loont het om te kijken welke vaardigheden je kind nog kan leren. Je kind kan wel steeds sorry zeggen, maar de vraag is: hoe voorkom je dat bepaald gedrag zich blijft herhalen?”

Geschreven door Ruth Smeets

Ruth Smeets is freelance journalist met een voorliefde voor verhalen over gezond eten en mentale gezondheid. Ze schrijft onder meer over over voedingstrends en het ontwikkelen van een positieve relatie met eten. Voor J/M Ouders maakt ze de rubriek ‘Het eetdagboek van…’, waarin ze ouders bevraagt over eetgewoontes en tafelrituelen. Ruth woont in Frankrijk, waar ze haar dagen vult met schrijven, wandelen en (hoe kan het ook anders?) koken en bakken voor geliefden, het liefst tot het hele huis ruikt naar zelfgebakken bananenbrood of een zacht pruttelende stoof.

Reacties