Leandra Lok Lezerscolumn vandaag, 09:02

Leestijd: 5 minuten

Taalexperts waarschuwen: 7 op de 10 emigrerende gezinnen onderschatten dit risico voor hun kind

Steeds meer Nederlandse gezinnen vertrekken naar het buitenland. Terwijl ouders zich voorbereiden op scholen, huisvesting en een nieuwe taal, wordt één factor vaak vergeten: het behoud van het Nederlands. Volgens onderwijskundige Leandra Lok kan dat gevolgen hebben voor leren, identiteit en de band met familie.

“Er verschijnen volop artikelen over gezinnen die met kinderen naar het buitenland vertrekken: om te reizen, een camping of bed & breakfast te beginnen, of als digital nomad een rustiger leven op te bouwen. Zo’n stap voelt vaak als een avontuur en kan kinderen veel brengen. Ze doen nieuwe ervaringen op, vergroten hun kennis van de wereld en ontwikkelen vaak een open blik. Toch blijft in die verhalen één belangrijk onderwerp onderbelicht: het belang van een sterke thuistaal.

“Waarom heeft nog nooit iemand mij dit verteld?”

“Waarom heeft nog nooit iemand mij dit verteld?” Die reactie horen wij regelmatig van ouders die met hun gezin zijn geëmigreerd. Ze bereiden zich vaak goed voor op huisvesting, scholen en administratie, en soms ook op de emotionele impact van een verhuizing. Maar juist de rol van taal in de ontwikkeling van hun kind krijgt opvallend weinig aandacht, terwijl die veel groter is dan veel ouders denken.

Waarom een nieuwe taal niet genoeg is

Zodra een gezin verhuist naar een land met een andere dominante taal, verschuift de focus meestal vanzelf naar die nieuwe taal. Dat is logisch: kinderen moeten mee kunnen doen op school, vrienden maken en hun plek vinden in een nieuwe omgeving. Voor ouders voelt het vaak geruststellend als een kind die taal snel lijkt op te pakken, en ook ontvangende scholen stimuleren dat meestal actief.

Wat veel mensen onderschatten, is dat een nieuwe taal pas na jaren echt op het niveau van leeftijdsgenoten beheerst wordt. Als in die periode de moedertaal onvoldoende wordt onderhouden, heeft dat niet alleen gevolgen voor de taalvaardigheid, maar ook voor denken en identiteitsvorming. Daarom is het belangrijk dat ouders zich hiervan vanaf het begin bewust zijn.

Taal en denken ontwikkelen samen

Taal is meer dan een communicatiemiddel. Het is ook de drager van denken. Nieuwe begrippen, abstracte concepten en kennis bouwen voort op wat een kind al begrijpt en onder woorden kan brengen.

Bij kinderen die in één taal opgroeien, ontwikkelen woordenschat en denken zich meestal gelijk op. Na een verhuizing naar een ander taalgebied ontstaat er echter een tweede lijn: de denkontwikkeling gaat door, maar de nieuwe taal begint opnieuw. Dat betekent dat een kind soms complexe concepten moet begrijpen in een taal waarin het nog onvoldoende basis heeft. Eenvoudige begrippen als ‘groot’ en ‘klein’ vormen zelden een probleem, maar bij woorden als ‘vulkanisme’ of ‘osmose’ wordt duidelijk hoe groot dat verschil kan zijn.

Het risico van ‘halve talen’

Een hardnekkig misverstand is dat kinderen taal vanzelf wel oppikken. Voor alledaagse communicatie klopt dat vaak deels, maar voor diepere taalvaardigheid ligt dat anders.

Als geen van de talen waarin een kind opgroeit zich echt stevig ontwikkelt, ontstaat er een risico. Dat raakt niet alleen schoolprestaties, maar ook het vermogen om abstract te denken. In extreme gevallen kan de denkontwikkeling afvlakken, niet door gebrek aan intelligentie, maar doordat de taalbasis ontbreekt om complexe ideeën te begrijpen en te verwoorden.

Waarom taal ook over identiteit gaat

Minstens zo belangrijk en vaak nog minder zichtbaar is de rol van taal in de identiteitsontwikkeling.

Wanneer de moedertaal langzaam verdwijnt, kan er een kloof ontstaan. Niet alleen in de communicatie met ouders en familie, maar ook in het gevoel van verbondenheid. Kinderen voelen zich dan soms niet helemaal thuis in hun nieuwe land, maar ook niet meer volledig in het land van hun oorsprong. Voor ouders kan dat pijnlijk zijn, juist omdat het zo geleidelijk gebeurt. We zeggen vaak: “Je wilt graag dezelfde gesprekken met jouw kind voeren, die jij met jouw ouders voert.” En dat lukt in de taal die je allebei het beste kent.

Het goede nieuws: je kunt dit voorkomen

Het goede nieuws is: dit is te voorkomen. Het onderhouden van de moedertaal vraagt aandacht en inzet, maar het is een investering in onderwijs, communicatie en vooral in de toekomst van een kind. Voor ouders is het een manier om niet alleen woorden door te geven, maar ook verbondenheid en houvast.

Kinderen die hun moedertaal blijven ontwikkelen, leren vaak sneller en dieper in een andere taal, blijven beter verbonden met hun familie en cultuur, en ontwikkelen een steviger gevoel van identiteit.

Misschien nog wel het belangrijkste is dat kinderen zo de mogelijkheid behouden om zich echt uit te drukken in de taal waarin hun eerste gedachten gevormd zijn.

Neem niet alleen je koffers mee, maar ook je taal

Emigreren met kinderen vraagt om bewuste keuzes. Niet alleen over wonen en school, maar ook over taal. Want juist in alle veranderingen hebben kinderen iets nodig dat vertrouwd en eigen blijft.

De taal die je thuis spreekt, is niet zomaar een keuze. Het is een fundament. Of, zoals wij vaak tegen ouders zeggen: zorg dat je ook je taal inpakt!”

Dr. Leandra Lok is onderwijskundige en heeft ruime ervaring als docent in zowel Nederland als in het internationale onderwijs. Na het werken met Nederlandse kinderen over de hele wereld is ze directeur bij IVIO Wereldschool en Edufax en ze hoe belangrijk het is om de moedertaal goed te blijven ontwikkelen, juist in een internationale omgeving.

Door haar werk met expatgezinnen begrijpt zij de uitdagingen die daarbij komen kijken uit eigen ervaring. Ze combineert haar kennis van taalontwikkeling met een praktische blik op wat kinderen nodig hebben om zich zeker te voelen in hun taal. Thuis, op school en later bij een eventuele terugkeer naar Nederland.

Musthaves van deze zomer volgens de redactie:

Vans Classic Check Crewsokken 3 Eenheden Wit EU 31-34 Jongens,Meisjes € 18,35 bij bol.com Bekijk product →

Lil' Atelier Denim jurk Borduurwerk € 39,99 bij bol.com Bekijk product →

Liewood Sanjia Flounce Zwemschoenen Seahorse / Apple blossom Maat 30 € 24,00 bij bol.com Bekijk product →

Konges Sløjd Avery Swim Vest/Zwemvest/Drijfvest – Cherry Pink Motif – 3-6 jaar € 63,95 bij bol.com Bekijk product →

Sproet & Sprout Terry Sport Shorts Broeken Jongens – Mint – Maat 110 € 35,00 bij bol.com Bekijk product →

Bobo Vakantieboek – Voor 4 en 5 jaar – Doeboek voor kinderen € 9,94 bij bol.com Bekijk product →