Ruth Smeets Kinderen 30 mei 2026, 13:01

Leestijd: 5 minuten

Geen toetsen, geen prestatiedruk: Aimée ging als kind naar de bijzondere school École Freinet in Frankrijk

In een schoolsysteem waarin prestaties, toetsen en toekomstplannen vaak centraal staan, laat de École Freinet in Frankrijk zien dat het ook anders kan. Op deze bijzondere basisschool sluit het onderwijs aan bij de belevingswereld van kinderen. Moeder Annemarie Geerdink en dochter Aimée Roerink vertellen over hun ervaring met de school in het Zuid-France Vence.

“Onze keuze voor de École Freinet was in eerste instantie vooral praktisch: de school lag op vijf minuten loopafstand van ons huis in Vence. Bovendien ging de dochter van een vriendin er al naar naartoe. We kozen dus niet zozeer tégen het klassieke schoolsysteem, maar ontdekten gaandeweg hoe anders en bijzonder deze manier van onderwijs is.

Dat gebeurde toen we ons verdiepten in de pedagogiek van Freinet. Broodnodig, want voordat Aimée werd toegelaten, kregen we een soort ballotagegesprek met de directrice. Het idee achter de school sprak ons meteen aan.

Concentratie en discipline

Al snel voelden we dat het onderwijs echt bij Aimée paste. Het meest opvallende? Ze was gelukkig op school. Ze ging met plezier naar de lessen en voelde zich duidelijk veilig en vrij om zichzelf te zijn.

Ook de rust in de klas viel op. Een paar keer liep ik onaangekondigd binnen tijdens schooltijd. Dan vond ik het bijna wonderbaarlijk om te zien hoe geconcentreerd ieder kind bezig was met zijn eigen werk. De kleintjes speelden soms ook gewoon, maar er hing een enorme rust en vanzelfsprekende discipline. Kinderen leerden verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf en hun werk, zonder voortdurende druk van buitenaf.

Kinderen maken hun eigen planning

Een schooldag begon meestal met een kringgesprek en het maken van ‘de tekst van de dag’. Kinderen vertelden wat hen bezighield of brachten iets mee van thuis: soms een wandelende tak in een potje, soms een verhaal, een bloeiende bloem of iets anders wat hun nieuwsgierigheid wekte. De mooiste teksten werden later zelfs door de kinderen gedrukt.

Daarna werkten ze grotendeels zelfstandig. Ze kozen uit verschillende categorieën van opdrachten en maakten hun eigen werkplanning. Daarbij moesten ze wel een bepaald aantal activiteiten uit elke categorie doen. De planning werd bovendien geleidelijk opgebouwd: voor jonge kinderen was het doel een dagplanning, later een weekplanning en uiteindelijk een planning voor twee weken. Was een taak klaar, dan gingen ze naar de leerkacht voor controle en werd op hun eigen werkplan een vakje afgevinkt.

Vrijheid, maar niet vrijblijvend

Verder gaven kinderen al vanaf vierjarige leeftijd spreekbeurten. Ook ouders kwamen regelmatig iets vertellen over hun beroep of passie. Denk aan een kok die kwam koken met de kinderen en een biologe die hielp met het aanleggen van een moestuin.

De vrijheid was groot, maar zeker niet vrijblijvend. Kinderen leerden juist om zelfstandig te plannen en verantwoordelijkheid te nemen voor hun keuzes. Daarnaast kregen ze veel ruimte om hun sterke kanten te ontwikkelen, of die nu creatief, praktisch of wiskundig waren.

Twijfels over de École Freinet

Natuurlijk hadden we in het begin ook twijfels over deze manier van onderwijs. Het was wennen dat er geen toetsen of rapportcijfers waren. We groeiden immers op met het idee dat prestaties meetbaar moeten zijn.

Tegelijkertijd zagen we vanaf het begin dat Aimée zich goed ontwikkelde en gelukkig was. De school bood veel stimulans. Er waren voortdurend bijzondere projecten, zoals een ezel die een maand op school verbleef en verzorgd moest worden, samen een boek schrijven en gezamenlijk koken en eten met producten die kinderen thuis hadden gemaakt.

Uiteindelijk twijfelden we nooit echt aan de kwaliteit van het onderwijs. De kinderen leerden dan misschien op hun eigen tempo, maar wel zeer gestructureerd.

Zelfvertrouwen, nieuwsgierigheid en beweging

De Freinet-filosofie is enorm goed voor het zelfvertrouwen van kinderen. Het maakt hen autonoom, verantwoordelijk en creatief. Kinderen leren dat hun ideeën ertoe doen.

Hoewel ze hun tweewekelijke planning moeten halen, is er nauwelijks stress. Het verschil is dat het hún eigen planning is, niet iets wat van buitenaf wordt opgelegd. Daardoor ontstaat verantwoordelijkheid zonder voortdurende prestatiedruk.

Ook nieuwsgierigheid wordt enorm gestimuleerd. Alles kan onderwerp van onderzoek worden, van de hygiëne in de koelkast tot het verhaal achter champagne of melk. De school weet bijna overal iets interessants van te maken.

En dan bewegen kinderen ook nog eens veel gedurende de dag. Dat komt hun concentratie ten goede. En de afwisseling in activiteiten zorgt ervoor dat ze breed geïnteresseerd blijven en niet eenkennig worden.

Verademing

Het reguliere Franse schoolsysteem voelt voor ons behoorlijk archaïsch. Het is al meer dan tweehonderd jaar vrijwel onveranderd en overal exact hetzelfde georganiseerd. Zelf vinden we het weinig kindgericht. Vanaf driejarige leeftijd draait het sterk om werken, discipline en presteren. Er is voor ons gevoel weinig ruimte om echt kind te zijn.

Zeker vergeleken met het Nederlandse onderwijs voelen Franse methodes ouderwets en weinig motiverend. De Freinet-school vormde daarin juist een enorme uitzondering. Heel bijzonder is ook de mix van kinderen uit allerlei verschillende milieus. Mensen kiezen heel bewust voor de École Freinet, waardoor er een diverse groep leerlingen samenkomt.

Rijke ontwikkeling

Toen wij voor de school kozen, hadden we niet meteen een groot toekomstplan of uitgesproken onderwijsfilosofie. Maar gaandeweg zagen we hoe sterk de Freinet-school kinderen stimuleert om zichzelf te ontwikkelen. Ze leren verantwoordelijkheid nemen, zowel voor zichzelf als voor anderen. En er is veel aandacht voor gezond leven, voeding en natuur.

Kinderen leren opvallend goed zelfstandig en gestructureerd. En misschien nog wel belangrijker: ze leren nieuwsgierig te blijven.”

Aimée is inmiddels 36 jaar en woont in Stockholm. Na de École Freinet volgde ze internationaal onderwijs, waarvan de laatste twee jaar op het United World College in Wales. Later behaalde ze een master aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Moeder Annemarie woont nog steeds in Frankrijk.

Geschreven door Ruth Smeets

Ruth Smeets is freelance journalist met een voorliefde voor verhalen over gezond eten en mentale gezondheid. Ze schrijft onder meer over over voedingstrends en het ontwikkelen van een positieve relatie met eten. Voor J/M Ouders maakt ze de rubriek ‘Het eetdagboek van…’, waarin ze ouders bevraagt over eetgewoontes en tafelrituelen. Ruth woont in Frankrijk, waar ze haar dagen vult met schrijven, wandelen en (hoe kan het ook anders?) koken en bakken voor geliefden, het liefst tot het hele huis ruikt naar zelfgebakken bananenbrood of een zacht pruttelende stoof.