Lisette Gerbrands Pubergedrag vandaag, 11:06

Leestijd: 7 minuten

Orthopedagoog over skincare bij meisjes van 11: ‘Hun gezicht wordt een verbeterproject’

Een cleanser, serum, moisturizer en misschien zelfs een eigen beautyfridge: steeds jongere meisjes lijken zich uitgebreid bezig te houden met skincare. Maar wat zit er eigenlijk achter die fascinatie? Volgens orthopedagoog Kina Smit is het vooral belangrijk om nieuwsgierig te blijven. ‘Het probleem is niet dat een meisje van elf een potje crème leuk vindt. Het wordt problematisch wanneer ze op haar elfde al leert dat haar gezicht een verbeterproject is.’

Een meisje van elf dat voor de spiegel staat met een hele verzameling skincareproducten. Misschien herken je het wel. Waar je vroeger op die leeftijd hooguit een potje Clearasil had, lijken jonge meiden nu complete ochtend- en avondroutines te hebben. Volgens Smit zegt die interesse in eerste instantie vooral iets heel normaals. “Op zichzelf zegt het vooral dat ze heel normale jonge tienermeiden zijn. Op die leeftijd word je je steeds bewuster van hoe je eruitziet. Je kijkt naar oudere meiden, naar vriendinnen en natuurlijk naar wat je online voorbij ziet komen.” Dat vergelijken hoort volgens haar bij opgroeien. “Jezelf vergelijken met anderen om zo te ontdekken wie je zelf bent, is van alle tijden. Het hoort bij de identiteitsvorming.”

Van Barbie naar jezelf

De puberteit is een periode waarin kinderen volop experimenteren met wie ze zijn en bij wie ze willen horen. Uiterlijk speelt daarin een belangrijke rol. “Uiterlijk is in de puberteit ook communicatie”, zegt Smit. “Met kleding, make-up, haar en tegenwoordig dus skincare laat je zien: dit vind ik mooi, zo wil ik eruitzien, bij deze groep voel ik me thuis.” Dat experimenteren vindt ze juist mooi. “Jongeren proberen verschillende versies van zichzelf uit. Zo liep ik in de jaren negentig met blauwe mascara en kortgeknipt geblondeerd haar. Het hoort bij identiteitsontwikkeling. Zo tof hoe jonge mensen zichzelf ontdekken door ook van alles aan zichzelf te veranderen.”

Ouders hoeven daar volgens haar niet meteen bovenop te springen. “Soms moet je je kind gewoon even een fase gunnen waarvan je zelf denkt: nou, bijzonder.” Sterker nog: kijk eens naar je eigen puberfoto’s, adviseert ze. “Bekijk ze vooral met je puber en lach er samen om. Dat relativeert en normaliseert.”

TikTok maakt het anders

Toch is er volgens Smit wel degelijk iets veranderd ten opzichte van vroeger. Meisjes vergelijken zich niet meer alleen met leeftijdsgenoten of oudere meisjes uit hun omgeving. Hun vergelijkingsmateriaal komt de hele dag via hun scherm binnen. “TikTok is hier heel groot in. Er staat nu een complete beauty-industrie klaar om bovenop de onzekerheid van die meiden te springen.”

En daar zit haar zorg. Een meisje van elf kan nog moeilijk beoordelen wat een influencer haar precies probeert te verkopen. “Je kunt op die leeftijd nog niet zo goed kritisch kijken. Je vertrouwt dat zo’n mooi influencermeisje wel de waarheid vertelt en het beste met je voorheeft.” Daardoor krijgen jonge meiden volgens Smit een steeds homogener schoonheidsbeeld voorgeschoteld, met veel aandacht voor het gezicht. “Waar wij vroeger misschien een potje Clearasil hadden, krijgen ze nu een complete ochtend- en avondroutine voorgeschoteld met een scala aan dure producten die ze niet nodig hebben.”

Wat moet het oplossen?

Daarom zou Smit ouders vooral aanraden om niet meteen te reageren met: Je bent elf, wat moet je met al die spullen? “Als je meteen zegt: ‘Wat een onzin, je bent elf’, dan vertelt je kind je waarschijnlijk niet meer waarom ze het zo belangrijk vindt. Dan gaat je beginnende puber alleen maar meer smeren en verbergen.” Haar advies: wees eerst nieuwsgierig.

“Ik zou veel liever vragen: wat vind je hier zo leuk aan? Wie doet dit nog meer? Waar heb je dit gezien? Wat denk je dat dat serum eigenlijk doet?” Zo krijg je zicht op de wereld waarin je kind zich beweegt. En misschien ontdek je dat het helemaal niet zo ingewikkeld is. “Het kan ook gewoon leuk zijn. Samen naar de drogist, potjes bekijken, lekker ruikende dingen smeren: daar hoeft echt niet meteen iets problematisch achter te zitten.” Smit vergelijkt het zelfs met spelen. “Ze schamen zich voor hun Barbies en opmaakpop en gaan over op zichzelf.”

Wanneer wordt het wél zorgelijk?

Toch is er volgens Smit een duidelijke grens. “Een gezonde huid van elf heeft natuurlijk helemaal geen ingewikkeld anti-agingprogramma nodig.” Het wordt zorgelijk wanneer een kind het gevoel krijgt dat er iets mis is met haar uiterlijk dat voortdurend verbeterd moet worden. “Ik zou nieuwsgierig worden naar wat zo’n meisje denkt dat ze met al die producten moet oplossen.

Als een kind al heel jong het idee krijgt dat poriën, een puistje of een niet-perfecte huid iets is wat voortdurend verbeterd moet worden, dan vind ik dat wel zorgelijk.” Dan gaat het niet meer alleen over skincare, maar over zelfbeeld. “Vindt ze skincare gewoon leuk? Prima. Maar wordt ze heel kritisch op haar gezicht? Kan ze niet meer zonder die routine? Is ze continu bezig met imperfecties? Wordt ze onzeker omdat haar huid niet zo glad is als die van iemand online? Dan gaat het niet meer alleen over een potje crème.”

Grenzen stellen zonder de deur dicht te gooien

Ouders hoeven volgens Smit niet alles toe te staan. “Als producten schadelijk of ongeschikt zijn voor een jonge huid, zou ik ze niet toestaan. Ook zou ik niet meegaan in eindeloos kopen, omdat TikTok iedere week weer een nieuw wondermiddel presenteert.” Maar een grens hoeft niet meteen een afwijzing van de interesse te betekenen. “Het verschil zit voor mij tussen: ‘Wat een onzin, weg ermee’ en: ‘Ik snap dat jij dit heel leuk vindt, maar zullen we samen bekijken of dit product wel geschikt is voor jouw huid?’” Die tweede aanpak houdt volgens haar het gesprek open. “Als een kind zich serieus genomen voelt, kun je daarna veel makkelijker begrenzen.”

Kijk ook naar jezelf

En dan is er nog iets waar ouders soms minder graag naar kijken: hun eigen voorbeeld. “Ik zie vaak dat moeders die veel lijnen, onzeker en veeleisend zijn over hun uiterlijk ook kinderen krijgen die dit overnemen. Wat je doet, telt altijd meer dan wat je zegt.” Daarom mag het gesprek over schoonheid volgens Smit best luchtig zijn. Zelf maakt ze daar thuis ook werk van. “Vraag je dochter eens of ze jou wil opmaken. Ik doe dat regelmatig als ik mediaoptredens heb. Sta ik daar met mijn natural look, flawless te wezen op mijn 46ste. Mijn dochters en ik hebben daar plezier in en lachen erom.” Want misschien is dat uiteindelijk wel de belangrijkste boodschap: schoonheid hoeft niet zo serieus te worden genomen.

“Maak het niet groter dan nodig, maar wees ook niet naïef. Je hoeft niet ieder potje uit de badkamer te verbannen. Zie het vooral als een kans om met je dochter te praten over schoonheid, sociale media, reclame en wat een normale huid eigenlijk is.” En dan, met een glimlach: “Het probleem is niet dat een meisje van elf een potje crème leuk vindt. Het wordt problematisch wanneer ze op haar elfde al leert dat haar gezicht een verbeterproject is.” Dus: wees nieuwsgierig, geef ruimte, stel grenzen waar nodig en blijf vooral relativeren. “Een huid mag gewoon een huid zijn. Met poriën, puistjes en alles erop en eraan.”

Geschreven door Lisette Gerbrands

Als moeder van twee zoons van 7 en 3 jaar ziet Lisette (1985) dagelijks hoe groot de afstand kan zijn tussen theorie en praktijk. Die ervaring neemt ze mee in haar werk, waarin journalistieke nieuwsgierigheid en herkenbare verhalen samenkomen. Met haar achtergrond in Communicatie schrijft ze vanuit Den Bosch verhalen die laten zien dat er niet één juiste aanpak bestaat. Ze biedt ouders herkenning, nuance en perspectief in een fase van het leven waarin vragen vaak belangrijker zijn dan antwoorden.

Reacties