Annuska van den Eijnden Lezen vandaag, 09:02

Leestijd: 4 minuten

Cyberjuf waarschuwt: 39 procent van de 15-jarigen leest zwak en dat maakt kinderen online kwetsbaar

Cyberjuf Annuska van den Eijnden vertelt in haar column dat ze het thuis ziet gebeuren: haar 11-jarige zoon heeft moeite met lezen en daardoor met de online wereld. Rond de Kinderboekenweek, die 30 september van start gaat, krijgt dat extra urgentie, nu nieuwe cijfers laten zien hoe zwak Nederlandse jongeren lezen.

Mijn oudste zoon (11) houdt niet van lezen. Het is al vanaf groep 3 een gevecht. Echter, nu zijn wereld steeds meer online afspeelt, komt hij erachter dat hij dingen niet snapt. Hij kan geen goede zoektermen typen, begrijpt teksten niet goed en weet daardoor niet op welke knop hij moet drukken. Wie niet goed kan lezen, redt het niet in het dagelijkse leven. Ook niet online.

39 procent van de Nederlandse 15-jarigen heeft moeite met lezen

Deze maand kwam het PISA-2025-rapport uit. PISA staat voor Program for International Student Assessment en onderzoekt internationaal de leerprestaties van 15-jarigen op het gebied van leesvaardigheid, wiskunde en natuurwetenschappen.

De cijfers liegen er niet om. 39 procent van de Nederlandse 15-jarigen scoort voor leesvaardigheid onder vaardigheidsniveau 2. Gemiddeld in de EU is dat 29 procent. Dat is dus een stuk slechter.

Dit betekent dat deze leerlingen, door hun zwakke taal- en leesvaardigheid, minder goed kunnen meekomen op school en in de maatschappij. Zij lopen het risico om laaggeletterd het onderwijs te verlaten.

Waarom zwak lezen kinderen kwetsbaarder maakt voor online oplichting

Wie niet goed kan lezen en schrijven is óók online kwetsbaarder. Het risico dat je online teksten niet goed kunt lezen en begrijpen, zorgt ervoor dat je vaker op de verkeerde knop drukt. Je gaat ervan uit dat iets klopt of waar is, terwijl dit niet zo is, en dan kom je bedrogen uit.

Uit onderzoek van het Ministerie van Justitie en Veiligheid in 2025 blijkt dat jongeren zich overschatten. Ze herkennen online oplichting en wat echt is of nep. Met de komst van AI wordt phishingmail overtuigender. Nepberichten of mails lijken steeds meer op de echte. Dat maakt het voor iedereen moeilijker, maar voor kinderen met een taal- en leesachterstand nog lastiger.

Leescoalitie roept politiek op leesvaardigheid prioriteit te geven

De Leescoalitie van de Nationale Bibliotheek trekt via haar website aan de bel. Met de campagne “Wie leest, heeft een goed verhaal” roept ze de politiek op om leesvaardigheid prioriteit te maken en hiervoor geld vrij te maken. Zij benadrukken terecht dat het gaat om een gezamenlijke inspanning, zowel van school, overheid én thuis.

Slechts 39 procent van de jongeren bleek voldoende digitaal vaardig

In 2021 bracht de Nationale Bibliotheek een Publieksrapport uit met de mooie titel: “Online vaardig, begint offline”. Die titel draag ik sindsdien als Cyberjuf met mij mee. Vanuit mijn achtergrond in privacy en informatiebeveiliging geloof ik hier sterk in en de conclusies zijn nog altijd actueel.

Ook uit dit onderzoek bleek al dat jongeren tussen de 10 en 15 jaar hun eigen digitale vaardigheden overschatten. Slechts 39 procent had een score behaald die als voldoende digitaal

vaardig kan worden beschouwd. Best schrikbarend als volgens het CBS blijkt dat in 2025 96% van de bevolking van 12 jaar of ouder dagelijks online is.

En er is meer. Jongeren die digitaal minder vaardig zijn, zien online ook minder gevaren. Ze zijn minder weerbaar en weten niet goed hoe ze onprettige online situaties moeten oplossen. Ze gedragen zich online zelfs vaker kwetsend naar anderen. En ze vertrouwen minder op de kennis van hun ouders en leerkrachten.

Waarom ouders vóór de puberteit over online gevaren moeten praten

Ouders en leerkrachten spelen een cruciale rol in de ontwikkeling van digitale vaardigheden. Ga daarbij op tijd het gesprek aan. Kinderen in de basisschoolleeftijd staan meer open voor suggesties en adviezen dan pubers.

En hier zit een mooie wisselwerking: digitaal vaardige jongeren staan júist meer open voor dit gesprek. Ze willen leren over hoe ze media goed kunnen inzetten. Zijn zich bewuster van hun eigen schermgebruik en proberen hierin de balans te vinden. Ze schatten online onveilige situaties beter in. En pakken vervelende online situaties vaker zelf aan.

Kortom: vaardigheid en weerbaarheid versterken elkaar. Hoe eerder je daarmee begint, hoe beter.

Digitale geletterdheid helpt jongeren tegen cybercriminaliteit

Recent onderzoek van de Universiteit van Indonesië bevestigt dit beeld. Digitale geletterdheid is essentieel om cybercriminaliteit te bestrijden en te voorkomen. Een lage digitale geletterdheid maakt mensen kwetsbaarder voor cyberaanvallen. Dit geldt voor volwassenen, maar zeker voor kinderen.

Waarom goed lezen kinderen ook achter een scherm helpt

Terug naar mijn zoon. Hij houdt nog steeds niet van lezen. Maar hij snapt nu wel waarom het nodig is. Hij merkte zelf dat hij online dingen niet goed begreep en geen zoektermen kon typen. Dat hij hierdoor de nut en noodzaak van lezen en schrijven inziet, is voor mij al winst.

Dus bekijk niet alleen het filmpje of lees niet alleen de kop van een artikel. Want “lezen is lezen”, zei onze voormalige logopedist ooit. Op papier of op een scherm. En wie dat goed kan, staat online een stuk sterker.

Geschreven door Annuska van den Eijnden

Annuska van den Eijnden is cyberjuf en mediacoach en helpt ouders met kinderen in de leeftijd van 0 tot 16 jaar om grip te krijgen en houden op de digitale opvoeding. ​

Reacties