Lisette Gerbrands Persoonlijke verhalen vandaag, 11:01

Leestijd: 5 minuten

Wat moet je doen als je kindermishandeling vermoedt? ‘Wacht niet tot je zekerheid hebt’

De zaak van het mishandelde pleegmeisje uit Vlaardingen en recent de zaak rond het mishandelde meisje uit Stadskanaal schokten Nederland. Veel mensen vroegen zich achteraf hetzelfde af: hoe kon dit zo lang onopgemerkt blijven? Volgens expert huiselijk geweld en kindermishandeling Naomi Dessaur is dat precies de vraag die we ons vaker zouden moeten stellen. Want kindermishandeling komt veel vaker voor dan we denken, terwijl de signalen vaak subtiel zijn en daardoor gemakkelijk worden gemist.

Stel dat je een kind in je omgeving ziet veranderen. Het wordt stiller, trekt zich terug of reageert ineens schrikachtig op volwassenen. Zou je dan denken aan kindermishandeling? Waarschijnlijk niet meteen. En dat is precies waarom signalen zo vaak worden gemist, zegt Naomi Dessaur, expert in de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. “We vinden het moeilijk om te geloven dat een kind niet veilig opgroeit. Zeker als het gaat om een gezin dat aan de buitenkant heel normaal lijkt.”

“Deze zaken lijken uitzonderingen, maar we weten dat kindermishandeling veel vaker voorkomt dan we willen erkennen. Minimaal 1 op de 30 kinderen maakt kindermishandeling mee, en dat zijn de kinderen waar we het van weten. Er zijn nog veel meer kinderen die dit meemaken, maar niet in beeld zijn. Dat is dus slechts het topje van de ijsberg”, zegt Naomi. “We vinden het als samenleving ingewikkeld om ons voor te stellen dat een kind in onze straat, op de sportclub of op school onveilig opgroeit.”

Liever wegkijken dan vergissen

Volgens Naomi speelt ook mee dat we in een samenleving leven waarin iedereen vooral met zijn eigen leven bezig is. “Er lijkt een onuitgesproken afspraak te zijn dat we ons niet bemoeien met wat er achter andermans voordeur gebeurt. Als we iets zien wat ons zorgen baart, vragen we vaak niet door en bemoeien we ons er liever niet mee. Of we denken: daar zal vast een verklaring voor zijn.” Dat betekent niet dat mensen onverschillig zijn. Integendeel. Vaak zijn ze juist bang om iemand onterecht te beschuldigen. “Die angst herken ik heel goed. Niemand wil een gezin vals beschuldigen van kindermishandeling. Maar die angst kan er ook voor zorgen dat we helemaal niets doen.”

Niet altijd zichtbaar

Veel mensen denken bij kindermishandeling aan blauwe plekken of andere zichtbare verwondingen. In werkelijkheid zijn de signalen vaak veel subtieler. “Wat vooral opvalt, zijn veranderingen”, legt Naomi uit. “Een kind dat altijd vrolijk was en ineens stil wordt. Of juist een kind dat veel bozer wordt, meer ruzie maakt of voortdurend aandacht vraagt.”

Ook terugval in ontwikkeling kan een signaal zijn. Bijvoorbeeld wanneer een kind dat al zindelijk was ineens weer in bed plast. Daarnaast kunnen slaapproblemen, vermoeidheid, concentratieproblemen of achterblijvende schoolprestaties iets vertellen over wat er speelt. Sommige kinderen reageren ook opvallend op volwassenen. Ze schrikken snel, vermijden contact of lijken voortdurend gespannen. “Kinderen worden van nature vrij soepel geboren. Soms zie je dat een kind letterlijk spanning vasthoudt in het lichaam. Dat kan een teken zijn dat het langdurig stress ervaart.”

Tegelijkertijd benadrukt ze dat geen enkel signaal op zichzelf betekent dat er sprake is van mishandeling. “Daarom is het zo belangrijk om nieuwsgierig te blijven in plaats van direct conclusies te trekken.”

Onderbuikgevoel

Wat als je het gevoel hebt dat er iets niet klopt, maar je weet niet precies wat? Volgens Naomi begint alles met het serieus nemen van je eigen observaties. “Vaak start het niet met de gedachte: dit kind wordt mishandeld. Het begint veel eerder. Je merkt iets op en denkt: hé, wat bijzonder. Of: dit voelt anders dan anders.” Juist dat gevoel verdient aandacht. “Vraag jezelf af waarom je je zorgen maakt. Wat zie je precies? Als je dat eerste gevoel wegduwt, gebeurt er meestal ook niets meer.”

Niet alleen uitzoeken

Veel mensen weten niet dat ze bij twijfels anoniem advies kunnen vragen aan Veilig Thuis. “Als je Veilig Thuis belt, betekent dat niet automatisch dat er een melding wordt gedaan. Je kunt gewoon overleggen. Zie het als een deskundige sparringpartner die met je meedenkt.” Ook een gesprek met een leerkracht, intern begeleider of vertrouwenspersoon van een sportclub kan helpen om te bedenken wat een passende volgende stap kan zijn.

Een hardnekkig misverstand is dat kinderen altijd zwijgen over wat er thuis gebeurt. “Kinderen vertellen soms juist wel iets”, zegt Naomi. ”In verschillende bekende zaken waren er signalen of uitspraken van kinderen. Dan is het belangrijk dat we luisteren.” Vooral kinderen vanaf de middenbouw van de basisschool beseffen vaak al dat wat er thuis gebeurt niet normaal is. “Op een gegeven moment gaan sommige kinderen denken dat het hun eigen schuld is. Dat zij degene zijn die iets verkeerd doen. Daarom is het zo belangrijk dat volwassenen hun verhaal en eventuele signalen serieus nemen.”

Verschil maken

Volgens Naomi denken veel mensen bij helpen direct aan ingrijpen, terwijl juist kleine gebaren veel kunnen betekenen. “Misschien weet je dat een gezin het zwaar heeft door ziekte, financiële zorgen of spanningen thuis. Dan kun je al verschil maken door er simpelweg te zijn.” Dat kan iets kleins zijn: een kind uitnodigen om mee te eten, belangstelling tonen of tegen een kind zeggen dat je blij bent hem of haar te zien. “Voor kinderen die veel stress ervaren, zijn dat belangrijke momenten. Je vult als het ware hun schatkistje. Je geeft iets extra’s waardoor ze beter kunnen omgaan met de moeilijke dingen in hun leven.”

Ook richting ouders kan een open houding helpen. “Je hoeft niet binnen te stappen met oplossingen. Soms is het genoeg om te zeggen: ik zie dat jullie het zwaar hebben, gaat het wel goed? Hebben jullie misschien iets nodig?”

Nieuwsgierig zonder oordeel

Als ze één advies mag geven aan ouders, buren, familieleden en andere betrokken volwassenen, dan is het dit: wees nieuwsgierig. “Beschrijf wat je ziet zonder meteen te oordelen. Zeg bijvoorbeeld: ik merk dat je de laatste tijd wat stiller bent. Of: ik zie dat je vaak gaapt en veel in je ogen wrijft, waardoor je moe lijkt. Hoe gaat het met je?”

Volgens haar begint echte betrokkenheid vaak met een eenvoudige vraag. “We kunnen niet altijd oplossen wat er achter een voordeur gebeurt. Maar we kunnen wel aandacht hebben voor elkaar. En soms is één volwassene die oprecht geïnteresseerd is al genoeg om een verschil te maken in het leven van een kind.“

Musthaves van deze zomer volgens de redactie:

Vans Classic Check Crewsokken 3 Eenheden Wit EU 31-34 Jongens,Meisjes € 18,35 Bekijk product →

Lil' Atelier Denim jurk Borduurwerk € 39,99 Bekijk product →

Liewood Sanjia Flounce Zwemschoenen Seahorse / Apple blossom Maat 30 € 24,00 Bekijk product →

Konges Sløjd Avery Swim Vest/Zwemvest/Drijfvest – Cherry Pink Motif – 3-6 jaar € 63,95 Bekijk product →

Sproet & Sprout Terry Sport Shorts Broeken Jongens – Mint – Maat 110 € 35,00 Bekijk product →

Bobo Vakantieboek – Voor 4 en 5 jaar – Doeboek voor kinderen € 9,94 Bekijk product →

Verbonden expert

Naomi Dessaur

Expert seksualiteit en veilig opgroeien

Naomi is moeder van twee tienerdochters. Ze studeerde Maatschappelijk werk en Dienstverlening aan de Haagse Hogeschool en begon haar carrière als vrijwilliger bij de Kindertelefoon. Ze heeft een trainingsbureau en een platform over kinderen en seksualiteit. »

• Wat moet je doen als je kindermishandeling vermoedt? ‘Wacht niet tot je zekerheid hebt’
• Hoe praat je als ouder over seksualiteit als je zelf misbruikt bent?
• Ophef over Week van de Lentekriebels: ‘Ouders hoeven niet bang te zijn’

Geschreven door Lisette Gerbrands

Moeder, verhalenjager én koffieverslaafde. Vanuit ’s-Hertogenbosch, waar ze samenwoont met haar grote liefde en twee levendige zoons, schrijft Lisette over carrière, persoonlijke ontwikkeling en ouderschap. Het liefst in een verhaal waar dit allemaal samenkomt. Ze bouwt haar zinnen vaak tussen de Duplo-torens op de vloer en de pindakaasvingers in haar notitieboekje. Voor J/M Ouders verzorgt ze de rubriek ‘Help, mijn puber heeft/is…’. In haar vrije tijd verslindt ze nieuwe inzichten en de zaterdageditie van de Volkskrant. Het liefst met een warme cappuccino, en als de kinderen héél even stil zijn.