Loth van Veen Columns 10 mei 2026bijgewerkt: 12 mei 2026, 10:18

Leestijd: 7 minuten

Moeders vergelijken opvoeden in Portugal en Zweden: ‘Jongens hebben hier écht meer ruimte’

Deze mailwisseling is tussen Loth van Veen en Nina, die sinds 2023 met haar gezin in de Portugese Algarve woont. Nina is moeder van drie zoons van 4, 7 en 9 jaar en werkt samen met haar man aan een boek over het opvoeden van jongens in deze tijd.

In deze serie ‘Opvoeden over de grens’ wisselt ze gedachten uit met andere ouders die (tijdelijk) in het buitenland wonen. Wat kunnen we leren van andere landen en culturen als het gaat om opvoeding en onderwijs?

Waarom jongens in Portugal de hele dag buiten zijn

Hi Loth,

Je schreef onlangs iets over de wet van Jante. Daar moest ik aan denken toen onze zoons weer eens met een paarse kuif naar school gingen. Niemand die daar iets van zegt of vindt. Hoe zit dat in Zweden, waar gelijkheid zo’n grote rol speelt? Hoeveel ruimte is er op school om op te vallen en anders te zijn?

School in de Algarve: kleine klassen en ‘jij mag er zijn’

Onze zoons (4, 7 en 9 jaar) zitten hier op een Nederlandse school en het motto is ‘Jij mag er zijn’. Dat zie je overal in terug. De school ligt midden in de natuur. In de pauzes maken de kinderen moddersoep, slingeren ze aan een boomtouw of sjezen ze op kontsleetjes van een zandberg. De klassen zijn klein (maximaal vijftien kinderen) en er is veel ruimte voor individuele aandacht.

We wonen nu anderhalf jaar in de Algarve. Voor mij voelt het als thuis, want ik kom hier al mijn hele leven. Mijn ouders kochten in 1989 een vakantiehuis en hadden daarmee een vooruitziende blik: het land is de afgelopen jaren ontploft. Overal wordt gebouwd en steeds meer buitenlanders weten Portugal te vinden. En toch blijft de Algarve zijn charme behouden. De kleine baaitjes, de stille wegen en de dorpsbewoners die elkaar groeten – dat blijft gewoon bestaan.

Het leven is hier overzichtelijker, rustiger, met minder prikkels. Onze kinderen zijn de hele dag buiten. Om schermen wordt nauwelijks gevraagd – ze hebben het veel te druk met hutten bouwen, zandkastelen maken, fruit plukken en zwemmen.

Mijn man en ik schrijven samen een boek over hoe we jongens opvoeden in deze tijd. In ons onderzoek komen we steeds weer hetzelfde tegen: jongens hebben ruimte nodig. Om te bewegen, te ontdekken, te spelen. Ze leren met hun lichaam, door te doen en te ervaren. Dat lukt hier makkelijker dan in Nederland, waar het weer, de ruimte en soms ook de veiligheid buitenspelen in de weg staan.

Tegelijkertijd zie ik ook wat Nederland wél biedt. Daar worden kinderen al vroeg zelfstandig: zelf naar school fietsen, iets kopen in de winkel, langs de deuren voor een heitje voor een karweitje. Hier zijn ze veel afhankelijker van ons. Je moet overal met de auto naartoe en het leven speelt zich meer af binnen het gezin. Het maakt dat we dichter op elkaar zitten – wat mooi is, maar vinden onze jongens dat ook nog leuk als ze pubers zijn?

Voorlopig hoeven we daar nog niet over na te denken. Het leven bevalt hier goed en we willen langer blijven. We voelen wel de behoefte om meer te integreren, en daarom kijken we rond naar andere scholen in de omgeving. Dat aanbod is verrassend breed: van dure international schools tot lokale Portugese scholen en zelfs bosschooltjes waar les wordt gegeven in tenten. Het maakt kiezen niet per se makkelijker.

Afgelopen weekend vierden we hier de Dag van de Vrijheid. In 1974 kwam er een einde aan de dictatuur – van de ene op de andere dag mochten mensen weer hun eigen keuzes maken in muziek, liefde, kleding en onderwijs.

Sindsdien heeft het land zich in rap tempo ontwikkeld. Maar onder die vooruitgang ligt nog steeds een systeem dat traag en soms wat ouderwets aanvoelt. De angst om ergens verantwoordelijk voor te worden gehouden zit diep. Daar probeer ik aan te denken als ik weer eens uren in de rij sta, een stapel formulieren moet invullen of als instanties iets niet blijken te hebben geregeld terwijl ze dat wel hadden moeten doen.

Ik ben benieuwd hoe het bij jullie in Zweden is. Is het onderwijs daar ook zo divers, of juist meer gestandaardiseerd? En hoe kijken ze bij jullie naar die balans tussen vrijheid, ontwikkeling en prestatiedruk?

Ik kijk ernaar uit om jouw ervaringen te horen.

Liefs, Nina

Campfire, hutten en gelijkheid: zo werkt opvoeden in Zweden

Hej Nina,

Je schreef me inderdaad al eerder dat jullie in Portugal ‘de school die je in Nederland zou willen hebben maar daar niet bestaat’ hebben gevonden. Dat maakte mij zo nieuwsgierig… En ik moet zeggen: moddersoep, kleine klassen en met paars haar naar school kunnen gaan, dat klinkt inderdaad heerlijk!

Het motto ‘jij mag er zijn’ herken ik wel. Het Zweedse onderwijs richt zich flink op gelijkheid. Iedereen hoort erbij, iedereen mag meedoen. Je hoeft je niet te bewijzen om er te mogen zijn. Maar ‘jij mag er zijn’ betekent ook dat je jezelf mag laten zien en dat je uniek mag zijn (en dus met paars haar naar school kan komen!). De Jantelagen zegt impliciet: doe maar normaal, val niet te veel op. Ik denk dat ‘jij mag er zijn’ zich hier dus wat meer op de groep richt en wat minder op het individu. Misschien past ‘we doen het samen’ hier beter!

Wij hebben ook drie jongens (6, 8 en 10 jaar oud) en hun behoefte aan ruimte was voor ons een van de redenen om in het bos in Zweden te gaan wonen. Het is zò fijn dat zij altijd buiten zijn! Fikkies stoken, hutten bouwen, in bomen klimmen… Zowel thuis als op school worden er zoveel uren per dag buiten gespeeld. Ik heb weleens gehoord dat er in Scandinavië ook richtlijnen zijn voor hoeveel vierkante meters er per inwonend kind beschikbaar moeten zijn… geen idee of dit waar is, maar onze school neemt een enorm centrale plaats in in het dorp. Het gebouw ligt midden op de berg en heeft een enorm schoolplein.

Ik kan me voorstellen dat een Nederlandse school voordelen heeft. Het is voor kinderen zo belangrijk zich te blijven ontwikkelen in hun moedertaal! Onze kinderen zitten op een Zweedse school. Ze krijgen wel een uurtje per week Nederlandse les… van mij! Als er meer dan vijf kinderen met dezelfde moedertaal op een school zitten, biedt de school modersmål-lessen aan in die taal. En laat ik nu net opgeleid zijn als docent Nederlands! Dat is wel bijzonder hoor, je eigen kinderen lesgeven. Deze week hebben we Koningsspelen gevierd tijdens de les, inclusief koekhappen, Kinderen voor Kinderen en Takkie in een oranje pakje.

Ik ben benieuwd voor welke volgende school jullie straks kiezen. Dat kan best lastig zijn hè, bepalen wat je nu het belangrijkste vindt voor je kinderen. Hier, op het platteland van Zweden, viel voor ons niet zoveel te kiezen. In grote steden van Zweden vind je wel ‘friskolor’ (particulier bestuurd), verder zijn alle scholen van de gemeente en is er een sterke focus op gelijkheid: alle scholen volgen hetzelfde curriculum en alle kinderen tot 16 jaar zitten samen in de klas, ongeacht het niveau. Een flink staaltje: ‘we doen het samen’!

Waarom Zweedse kinderen minder prestatiedruk voelen

Prestatiedruk ervaar ik bij mijn nog jonge kinderen eigenlijk nauwelijks. Sterker nog: deze week ontving ik een mail van de voetbalvereniging van mijn kinderen. Er werd uitgelegd waarom er geen selectieteams zijn bij de jeugd: de ontwikkeling van kinderen is geen rechte lijn. Soms gaat het langzamer en soms sneller. Alle spelers moeten dezelfde kans krijgen zich te ontwikkelen. Er wordt uitgelegd wat het nadeel is van een resultaatgerichte cultuur, waarom kinderen onder de 10 jaar nog geen wedstrijden spelen en dat je als coach een verantwoordelijkheid hebt voor àlle kinderen en niet alleen voor de kinderen die het verst zijn in hun ontwikkeling.

Nederland vs buitenland: wat missen deze ouders?

Ik ben benieuwd naar jullie boek over het opvoeden van jongens. Neem je daarin ook observaties van de Portugese cultuur mee? En zijn er landen die bijvoorbeeld uitblinken in hun visie op het opvoeden of onderwijzen van jongens? Ik leerde laatst over het Hjalli principe in IJsland, waarin jongens leren hun gevoelen meer toe te laten, met als doel traditionele rolpatronen te doorbreken. Zo interessant om over de landsgrenzen heen te kijken!

Hej då! Loth

Onze favoriete buitenkleding

Geen Zweedse avonturen zonder degelijke buitenkleding. Wij zetten onze favorieten voor je op een rij.

Bergstein Classic Regenlaarzen kinderen – Jongens – Meisjes – Dark Green € 39,95 bij bol.com Bekijk product →

Fjällräven Kånken Mini Unisex Rugzak – Pink € 59,60 bij bol.com Bekijk product →

Fresk Regenpak voor Kinderen – 2 jaar – Regenkleding met Ritssluiting – Reflecterend – Elastische Afsluitingen – Opvouwbaar – Oudroze – Garden Flowers € 69,95 bij bol.com Bekijk product →

Trixie Kinderparaplu – Mr. Lion – Voor Jongens en Meisjes – Kleine paraplu – Leeuw € 18,13 bij bol.com Bekijk product →

Barts muts € 23,75 bij bol.com Bekijk product →

Verbonden expert

Loth van Veen

Docente en auteur

Loth is docente, auteur, eigenaar van Intermijn en moeder van Pepijn (10), Stach (8) en Teun (6). Loth is opgeleid als docent en gaf jarenlang les in het voortgezet onderwijs en het hbo. Sinds de zomer van 2024 woont Loth met haar gezin in Zweden. Ze renoveert daar een oud huis en verkent het onderwijs in Scandinavië. »

• Moniek den Haan: ‘In Thailand besefte ik pas hoeveel haast ik altijd had als moeder’
• Zweeds initiatief voor 9-jarigen verrast ouders: ‘Begin vóór de puberteit over gevoelens’
• Teun voedt op in Costa Rica: ‘Leren in vrijheid, buiten de gebaande paden’

Geschreven door Loth van Veen

Loth van Veen is docent, auteur en moeder van Pepijn (10), Stach (8) en Teun (6). Ze woont in Zweden. Loth is docent en zelfstandig ondernemer en verkent het Zweedse onderwijs en de Zweedse manier van opvoeden. Ze schrijft regelmatig over wat haar opvalt.